Sau một năm hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, địa phương đang dần vượt qua giai đoạn nhiều thách thức nhất để bước vào quá trình vận hành ổn định. Đằng sau kết quả bước đầu ấy là khối lượng công việc lớn chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi nỗ lực đặc biệt lớn của cả hệ thống chính trị trong việc tái thiết bộ máy, thống nhất quản trị và tạo nền tảng cho một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc.
Bài 1: Kiến tạo mô hình quản trị hiện đại
Sau hợp nhất, Phú Thọ phải vận hành đồng thời hai nhiệm vụ song song vừa tổ chức lại bộ máy, vừa bảo đảm phát triển kinh tế. Tuy nhiên, vượt qua khó khăn ban đầu, sau một năm hợp nhất, bộ máy hành chính cơ bản đi vào vận hành thống nhất. Các địa phương bắt đầu thích ứng với mô hình quản lý mới. Một nền hành chính quy mô lớn hơn đang dần hình thành với khả năng khai thác tốt hơn lợi thế tổng hợp từ ba vùng kinh tế từng phát triển riêng lẻ.
Cuộc hợp nhất quy mô lớn
Thời điểm chính thức vận hành tỉnh Phú Thọ mới, địa phương đứng trước thực tế đặc biệt phức tạp. Từ ba đơn vị hành chính cấp tỉnh với ba mô hình quản lý khác nhau, bộ máy mới phải đảm nhiệm quản lý địa bàn hơn 9.300 km², dân số xấp xỉ 4 triệu người, trải rộng từ vùng trung du, đồng bằng công nghiệp phát triển mạnh của Vĩnh Phúc đến vùng núi cao nhiều khó khăn của Hòa Bình.
Khó khăn đầu tiên là bài toán tổ chức lại toàn bộ hệ thống quản trị công. Hàng trăm sở, ngành, đơn vị sự nghiệp, cơ quan chuyên môn phải tiến hành hợp nhất. Hàng nghìn cán bộ đứng trước việc điều chuyển, sắp xếp lại vị trí việc làm. Nhiều trụ sở công dôi dư phát sinh yêu cầu xử lý tài sản công với quy mô rất lớn.
Riêng ở cấp cơ sở, sau sắp xếp tỉnh mới có 148 xã, phường với hơn 5.000 thôn, tổ dân phố. Việc rà soát lại toàn bộ hệ thống tổ chức này trở thành một trong những nhiệm vụ nặng nề nhất mà bộ máy chính quyền phải xử lý ngay trong những tháng đầu tiên. Giới chuyên gia đánh giá, chưa nhiều địa phương trong cả nước từng phải thực hiện một quá trình tái cấu trúc hành chính với quy mô rộng và độ phức tạp lớn như tỉnh Phú Thọ.
Ngay sau hợp nhất, tỉnh xác định ưu tiên số một là duy trì bộ máy chính quyền không bị gián đoạn. Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho biết, chỉ trong thời gian ngắn, tỉnh phải hoàn thành hàng loạt nhiệm vụ mang tính nền tảng: Ban hành lại quy chế điều hành mới; hợp nhất hệ thống dữ liệu hành chính; bố trí lại trụ sở làm việc; sắp xếp hàng ngàn trụ sở dôi dư, điều chuyển, sắp xếp cán bộ; rà soát quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng lại các cơ chế phối hợp quản lý giữa các vùng địa lý vốn có đặc điểm rất khác nhau.
Một ví dụ điển hình là đề án sắp xếp lại thôn, tổ dân phố vừa được tỉnh triển khai trong tháng 6/2026. Theo phương án tổng thể, toàn tỉnh có 5.049 thôn, tổ dân phố, trong đó, có tới 1.989 đơn vị thuộc diện bắt buộc sắp xếp. Sau rà soát, tỉnh dự kiến thực hiện sắp xếp 3.606 thôn, tổ dân phố để thành lập 1.639 đơn vị mới, giảm 1.967 đầu mối, tương đương giảm gần 39%. Đây là một cuộc cải tổ ở cấp cơ sở có quy mô rất lớn, tác động trực tiếp đến gần 34.000 người hoạt động không chuyên trách và lực lượng tham gia công tác cộng đồng tại cơ sở. Trong khi đó, các địa phương miền núi như khu vực Hòa Bình cũ tiếp tục đặt ra những bài toán đặc thù liên quan địa hình chia cắt, dân cư phân tán, phong tục tập quán riêng biệt khiến việc sắp xếp bộ máy không thể thực hiện cơ học.
Sắp xếp nhưng không làm chậm sự phát triển
Trong các cuộc làm việc gần đây, lãnh đạo tỉnh nhiều lần khẳng định khó khăn lớn nhất sau hợp nhất không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật tổ chức bộ máy mà nằm ở yếu tố con người.
Việc tinh giản đầu mối kéo theo số lượng lớn cán bộ dôi dư. Hàng nghìn cán bộ, công chức phải thích ứng với vị trí công tác mới hoặc thay đổi môi trường làm việc. Nhiều địa phương phát sinh tâm lý e ngại khi thay đổi đơn vị hành chính truyền thống tồn tại nhiều năm.
Bên cạnh đó, sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế giữa ba vùng cũ cũng tạo ra sức ép rất lớn đối với công tác điều hành. Nếu như khu vực Vĩnh Phúc cũ là trung tâm công nghiệp phát triển mạnh với hàng loạt doanh nghiệp FDI lớn thì nhiều huyện miền núi thuộc Hòa Bình cũ vẫn đối diện tỷ lệ hộ nghèo cao, hạ tầng yếu và điều kiện tiếp cận dịch vụ công còn hạn chế.
Chính quyền tỉnh gần như phải vận hành đồng thời hai nhiệm vụ song song vừa tổ chức lại bộ máy, vừa bảo đảm phát triển kinh tế không bị chững lại. Điều đáng chú ý là trong suốt quá trình hợp nhất, tỉnh Phú Thọ không để xảy ra khoảng trống điều hành. Các sở, ngành được yêu cầu vận hành liên tục, giải quyết hồ sơ hành chính không bị gián đoạn. Hệ thống chính quyền điện tử được kết nối đồng bộ trở thành công cụ quan trọng giúp xử lý khối lượng lớn thủ tục sau hợp nhất.
Bà Vương Thị Bẩy, Giám đốc Sở Tài chính Phú Thọ cho biết, lãnh đạo tỉnh luôn xác định nguyên tắc xuyên suốt là “sắp xếp nhưng không làm chậm phát triển”. Nhiều tổ công tác đặc biệt được thành lập trực tiếp tháo gỡ các vấn đề phát sinh về đầu tư công, giải ngân, giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp, xử lý các dự án tồn đọng kéo dài từ trước hợp nhất. Song song với đó, tỉnh tập trung xây dựng lại quy hoạch tổng thể phát triển không gian kinh tế mới theo hướng liên kết vùng chặt chẽ hơn giữa khu vực công nghiệp Vĩnh Phúc, trung tâm hành chính Phú Thọ và vùng sinh thái - thủy điện - du lịch Hòa Bình.
Nhìn lại một năm, điều quan trọng nhất tỉnh Phú Thọ đạt được không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng mà còn ở việc giữ được ổn định hệ thống trong một cuộc cải tổ có quy mô đặc biệt lớn. Bộ máy hành chính cơ bản đi vào vận hành thống nhất. Công tác sắp xếp cán bộ được thực hiện từng bước. Các địa phương bắt đầu thích ứng với mô hình quản lý mới. Một nền hành chính quy mô lớn hơn đang dần hình thành với khả năng khai thác tốt hơn lợi thế tổng hợp từ ba vùng kinh tế từng phát triển riêng lẻ.
Một năm qua có thể xem là giai đoạn bản lề đầy thử thách đối với tỉnh Phú Thọ mới. Từ một cuộc hợp nhất hành chính mang tính lịch sử, địa phương đang từng bước vượt qua giai đoạn khó khăn nhất để kiến tạo lại toàn bộ nền tảng quản trị. Nếu giai đoạn đầu tiên là hành trình ổn định bộ máy, giai đoạn tiếp theo sẽ quyết định thành công lớn hơn: Biến không gian hành chính mới thành động lực phát triển mới.
Bài cuối: Biến thách thức thành động lực tăng trưởng mới
