Cây nêu - biểu trưng văn hóa vùng cao

Cây nêu - biểu trưng văn hóa vùng cao
Biểu tượng của vũ điệu dâng trời

Với đồng bào Cơ Tu ở các huyện miền núi Đông Giang, Tây Giang và Nam Giang (Quảng Nam), cây nêu (x’nur) là vật không thể thiếu trong các dịp lễ hội văn hóa truyền thống. Bởi, ngoài là nơi để cột dây buộc con trâu theo nghi thức lễ hội “ăn trâu”, cây nêu còn có vai trò hết sức đặc biệt trong văn hóa của đồng bào vùng cao: biểu tượng về vũ điệu da dá - vũ điệu dâng trời.
 
Cây nêu - biểu trưng văn hóa trong các dịp lễ hội truyền thống ở vùng cao. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC
Cây nêu - biểu trưng văn hóa trong các dịp lễ hội truyền thống ở vùng cao. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC

Nghệ nhân Bh’riu Pố, ở thôn Rớh (xã Lăng, huyện Tây Giang, Quảng Nam) cho hay, vẻ đẹp đặc trưng của cây nêu, ngoài các họa tiết được trang trí đẹp mắt từ thân cây đến ngọn, còn có hình tượng của cặp “ta-cooi”, được gắn trực tiếp từ thân nêu. Vì thế, “ta-cooi” được ví như cánh tay giương cao của người phụ nữ, dâng lên trời tạo hình điệu múa da dá truyền thống, thể hiện niềm tin và ngưỡng vọng của cộng đồng vùng cao, với hai bên là hai con gà trống đối xứng. Trên cặp “ta-cooi”, những họa tiết được vẽ theo hoa văn thổ cẩm Cơ Tu đa màu sắc, tạo nên điểm nhấn cho cây nêu trước gươl làng. Ngoài ra, gần ngọn nêu bao giờ cũng có họa tiết hình chữ nhật (apác), hai đầu nối với hình trụ của nêu, tượng trưng cho cối và chày trong đời sống sinh hoạt của người vùng cao. Chiếc apác được kỳ công bởi những hình tượng con rồng và các họa tiết về loài hoa đh’lôm, hoa p’lang rực rỡ, ví như sắc đẹp quyến rũ của người phụ nữ Cơ Tu. Trong đó, phần trên ngọn nêu là vòng p’pa (tổ), nơi để già làng đại diện ném lễ vật linh thiêng khi kết thúc lễ hội, hàm ý cầu trời đất ban điều lành cho cộng đồng làng. “Dù là người Cơ Tu ở vùng cao hay vùng thấp, trên cây nêu bao giờ cũng có điểm chung về cấu trúc, cùng hình tượng và họa tiết các con vật thiêng nhất trong đời sống, tín ngưỡng của đồng bào. Cây nêu càng lộng lẫy, hoa văn càng đẹp, độc đáo càng thể hiện giá trị và tính thẩm mỹ cao. Bởi cây nêu chính là biểu tượng về sức mạnh, tinh thần đoàn kết của người vùng cao. Cây nêu còn mang ý nghĩa tôn vinh vẻ đẹp dịu dàng của người phụ nữ Cơ Tu trong cuộc sống” - già Pố cho biết thêm.
Già làng ném lễ vật linh thiêng lên vòng p’pa (tổ) khi kết thúc lễ hội, cầu trời đất ban điều lành cho cộng đồng làng. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC
Già làng ném lễ vật linh thiêng lên vòng p’pa (tổ) khi kết thúc lễ hội, cầu trời đất ban điều lành cho cộng đồng làng. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC

Cũng theo già Pố, trong các dịp lễ hội truyền thống Cơ Tu, tại trung tâm cây nêu bao giờ cũng có hai cây đ’đoong bằng tre từ bên ngoài chụm vào nhau, tạo thành vòng cung lớn. Bên cạnh tô thêm vẻ đẹp cho cây nêu, hai cây đ’đoong còn có mục đích “định vị” phạm vi không gian diễn ra lễ hội. Và, trong bất kỳ ngày hội truyền thống, cây nêu đều được trang trí đủ sắc màu, lung linh dưới ánh nắng mới rất đẹp mắt. Những chàng trai, cô gái Cơ Tu say sưa bên vũ điệu tâng tung da dá truyền thống nhảy quanh cây nêu, hòa theo nhịp chiêng vui rộn rã.

“Cột mốc” cộng đồng làng

Khác với đồng bào Cơ Tu, cây nêu của người Co ở huyện Bắc Trà My (Quảng Nam) thường có 3 loại chính, gồm: nêu ôzô (dùng để cúng giỗ ông bà tổ tiên), nêu ôrát (ăn trâu lá, cúng các vị thần sông, thần suối, thần núi) và cây nêu ô cờtrấu (ăn trâu huê, cúng thần trời, thần đất, thần nước), có vai trò như “cột mốc” của cộng đồng làng, thể hiện sức mạnh về tình đoàn kết ở vùng cao. Theo đó, mỗi cây nêu hoàn thành có chiều cao trung bình 5 - 9m, với 3 phần chính là đỉnh, thân cây (bao gồm các bộ gu, mâm cúng, chuỗi hạt cườm) và phần gốc có nài cột trâu. Già làng Hồ Văn Hành (ở thôn 2A, xã Trà Kót, Bắc Trà My) chia sẻ, nghi thức dựng nêu của người Co phải qua 2 bước cúng ông bà, tổ tiên, cùng các thần sông, thần núi. Đi kèm với cây nêu là những bộ gu đầy màu sắc, mang giá trị văn hóa rất đặc trưng của tộc người Co, thường được đặt trong nhà để làm chức năng thờ cúng. “Người Co xem tục ăn trâu huê là lễ hội lớn nhất trong năm, vì thế cây nêu cũng được thực hiện theo quy mô tương xứng và được dựng phía ngoài sân, nơi diễn ra các nghi thức cúng tế, sinh hoạt giao lưu văn hóa cồng chiêng. Trước ngày diễn ra lễ hội, những người làng từ già đến trẻ cũng đều hợp sức thực hiện, coi đó là một phần trách nhiệm của bản thân với làng, với văn hóa cha ông” - già Hành bộc bạch.

Theo ông Nguyễn Văn Bình - Phó Trưởng phòng VH-TT huyện Bắc Trà My (Quảng Nam), cây nêu và bộ gu có vai trò hết sức đặc biệt trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào Co và là biểu tượng không thể thiếu tại các dịp lễ hội. Cây nêu vì thế được xem là tâm điểm của lễ hội, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa truyền thống của dân làng. “Đến với lễ hội của đồng bào Co, cây nêu bao giờ cũng được quan tâm đầu tiên, với những họa tiết sặc sỡ, cao vút, nằm ở trung tâm hội làng. Cùng với nhịp cồng chiêng rộn rã, đồng bào Co cùng nhau vui múa các vũ điệu truyền thống quanh cây nêu nhằm tạ ơn với thần linh, ca ngợi tinh thần đoàn kết cộng đồng và cầu mong cho một năm mưa thuận, gió hòa, dân làng yên vui, ấm no, hạnh phúc” - ông Bình nói.
Theo baoquangnam.vn

Có thể bạn quan tâm

Đồng bào Mông Tà Số vui xuân, đón Tết cổ truyền

Đồng bào Mông Tà Số vui xuân, đón Tết cổ truyền

“Tà Số - Mùa Xuân về” là chủ đề Chương trình Tết Mông năm 2026 do UBND phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn nói riêng, tỉnh Sơn La nói chung. Chương trình không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh trong dịp Tết cổ truyền của người Mông, mà còn là dịp để du khách khám phá nét đẹp nguyên sơ của Tà Số.

Điểm nhấn du lịch văn hóa từ nghề nón lá truyền thống ở Gia Lai

Điểm nhấn du lịch văn hóa từ nghề nón lá truyền thống ở Gia Lai

Làng nghề nón lá Gò Găng tại phường An Nhơn Bắc là một minh chứng điển hình cho sự bảo tồn và phát triển nghề truyền thống tại Gia Lai. Trải qua hàng trăm năm với nhiều thăng trầm, làng nghề không những không bị mai một mà ngày một phát triển, đã và đang tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân địa phương.

Nét đẹp văn hóa phong phú của người Dao Tiền nơi rẻo cao

Nét đẹp văn hóa phong phú của người Dao Tiền nơi rẻo cao

Thái Nguyên không chỉ được biết đến là thủ phủ của trà, mà còn là nơi lưu giữ những kho tàng văn hóa phi vật thể vô cùng phong phú của các dân tộc thiểu số. Tại xã miền núi Phong Quang, người Dao Tiền vẫn đang gìn giữ những nghi lễ tâm linh độc đáo, được xem là "tấm giấy thông hành" để mỗi cá nhân được cộng đồng và tổ tiên công nhận: Lễ cấp sắc và lễ cắt khẩu đường âm.

Số hóa hoạt động 'bảo tàng' Văn hóa Óc Eo để thu hút khách

Số hóa hoạt động 'bảo tàng' Văn hóa Óc Eo để thu hút khách

An Giang đang đẩy mạnh các hoạt động liên quan đến chuyển đổi số trong văn hóa và bảo tàng để giúp người dân, du khách tiếp cận dễ dàng hơn với các hiện vật, tư liệu. Ban Quản lý di tích văn hoá Óc Eo tỉnh An Giang cũng nhanh chóng xây dựng kế hoạch, triển khai nhiều giải pháp để chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Nhà trưng bày Văn hoá Óc Eo và các điểm di tích trọng điểm của Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.

Khai mạc Lễ hội Hoa anh đào xã Mường Phăng

Khai mạc Lễ hội Hoa anh đào xã Mường Phăng

Sáng 10/1, tại đảo hoa anh đào ở bản Kéo, UBND xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên, đã tổ chức khai mạc Lễ hội Hoa anh đào xã Mường Phăng năm 2026, với chủ đề “Mường Phăng vào xuân - Hoa anh đào khoe sắc”. Với chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch phong phú, lễ hội đã thu hút hàng nghìn du khách nô nức đến dự và trải nghiệm.

Nơi gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc thù ở Lâm Đồng

Nơi gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc thù ở Lâm Đồng

Nằm ngay bên Quốc lộ 1A, tại xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm là một không gian văn hóa đặc thù, nơi lưu giữ, bảo tồn và giới thiệu những giá trị tiêu biểu của cộng đồng người Chăm. Với hệ thống hiện vật phong phú, không gian trưng bày khoa học cùng nhiều hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống bản địa, Trung tâm đang từng bước trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

Thế hệ trẻ Gia Lai giữ lửa cồng chiêng

Thế hệ trẻ Gia Lai giữ lửa cồng chiêng

Cồng chiêng ngày nay không chỉ ngân vang trong các lễ hội, mà đang hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống đương đại. Từ buôn làng đến không gian cộng đồng, từ sinh hoạt văn hóa truyền thống đến các mô hình du lịch trải nghiệm, thế hệ trẻ đang trở thành lực lượng nòng cốt tiếp nối mạch nguồn di sản, gìn giữ và lan tỏa giá trị cồng chiêng Tây Nguyên.

Về vùng cực nam Tổ Quốc thưởng thức 2 di sản văn hóa thế giới​

Về vùng cực nam Tổ Quốc thưởng thức 2 di sản văn hóa thế giới​

An Giang là địa phương nằm ở vùng biên giới Tây Nam Tổ quốc, có 29 dân tộc cùng sinh sống, nhiều di sản văn hóa, di tích lịch sử và các lễ hội truyền thống đặc sắc của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Để phát triển kinh tế di sản, phát huy các giá trị di sản văn hóa, những năm qua, tỉnh An Giang luôn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, góp phần hình thành công nghiệp văn hóa.

Vui 'Tết bản làng' cùng đồng bào tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Vui 'Tết bản làng' cùng đồng bào tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Thông tin từ Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, từ nay đến hết tháng 1/2026, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 1 với chủ đề “Tết bản làng”, giới thiệu tới công chúng các hoạt động đón Xuân, nghi lễ, lễ hội, phong tục tập quán… của đồng bào các dân tộc Việt Nam.

Miệt mài bảo tồn nghề gốm Churu

Miệt mài bảo tồn nghề gốm Churu

Dù đã cao tuổi, bà Ma Ly (71 tuổi, xã Quảng Lập, Lâm Đồng) vẫn miệt mài duy trì nghề làm gốm truyền thống của dân tộc Churu. Không chỉ cung cấp sản phẩm cho khách hàng, bà Ma Ly còn đón du khách trải nghiệm, truyền dạy nghề gốm truyền thống cho thế hệ trẻ trong và ngoài tỉnh.

Điện Biên đón trên 180 du khách trên chuyến bay đầu năm 2026

Điện Biên đón trên 180 du khách trên chuyến bay đầu năm 2026

Ngày 1/1, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên phối hợp với Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines) tổ chức chương trình đón du khách và chuyến bay đầu tiên đến tỉnh Điện Biên năm 2026 tại Cảng Hàng không Điện Biên.

Ca trù Đông Môn: Mạch nguồn sâu lắng được trao truyền qua các thế hệ

Ca trù Đông Môn: Mạch nguồn sâu lắng được trao truyền qua các thế hệ

Làng Đông Môn, phường Hòa Bình là cái nôi của ca trù (hay còn gọi là hát ả đào, hát ca quán…) khu vực phía Bắc. Trải qua những thăng trầm, ca trù Đông Môn vẫn là mạch nguồn sâu lắng, nuôi dưỡng, trao truyền qua bao thế hệ và trở thành "nhịp phách, nhịp đàn" trong dòng chảy văn hóa của thành phố và đất nước.

Đặc sắc Ngày hội Văn hóa các dân tộc vùng biên Sam Mứn, Điện Biên

Đặc sắc Ngày hội Văn hóa các dân tộc vùng biên Sam Mứn, Điện Biên

Ngày 28/12/2025, xã Sam Mứn (tỉnh Điện Biên) tổ chức Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Sam Mứn lần thứ I, năm 2025, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa truyền thống, quảng bá hình ảnh quê hương, con người Sam Mứn; đồng thời tạo không gian giao lưu, gặp gỡ, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Rộn ràng ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số tại bản Rào Tre

Rộn ràng ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số tại bản Rào Tre

Trong không khí hân hoan của đồng bào dân tộc Chứt đón Tết Chăm Cha Bới (Tết mừng cơm mới, tạ ơn trời đất và cầu mùa màng bội thu của đồng bào dân tộc Chứt), ngày 28/12, tại bản Rào Tre (xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh), Tỉnh đoàn và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp tổ chức “Ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số” năm 2025.

Lưu giữ, phát triển giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chứt

Lưu giữ, phát triển giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chứt

Trong tiến trình bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, việc nghiên cứu, xây dựng và đưa vào sử dụng trang phục sinh hoạt cộng đồng cho đồng bào Chứt, tỉnh Quảng Trị mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ lấp đầy “khoảng trống” văn hóa suốt nhiều năm, những bộ áo quần truyền thống được nghiên cứu công phu và trao cho cộng đồng còn tạo nền tảng để các giá trị văn hóa Chứt được gìn giữ, lan tỏa, tiếp nối bền vững trong đời sống đương đại.

Bảo tồn, gìn giữ văn hóa dân tộc Mảng

Bảo tồn, gìn giữ văn hóa dân tộc Mảng

Việc tổ chức các lớp truyền khẩu tiếng Mảng không chỉ giúp gìn giữ ngôn ngữ, mà còn góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và thêm tự hào về nguồn cội của mình.

Đến Mường Động tìm hiểu biểu tượng tình yêu nơi 'Đồi thông hai mộ'

Đến Mường Động tìm hiểu biểu tượng tình yêu nơi 'Đồi thông hai mộ'

“Đồi thông hai mộ” từ lâu không chỉ là một truyện thơ mà còn là một địa danh nổi tiếng của vùng Mường Động tại xóm Đằng Long, xã Nật Sơn, tỉnh Phú Thọ. Nơi đây là miền ký ức văn hóa sâu thẳm của người Mường cổ, lan tỏa không gian cư trú cổ truyền trong không gian sáp nhập mới từ Hòa Bình đến Phú Thọ - nơi những câu chuyện tình, tín ngưỡng và cảnh quan hòa quyện thành nguồn lực du lịch văn hóa đặc sắc.

Đưa di sản trở thành 'lớp học mở'

Đưa di sản trở thành 'lớp học mở'

Ngày 24/12, tại Đình cổ Hùng Lô - không gian trải nghiệm di sản văn hóa tiêu biểu vùng Đất Tổ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ tổ chức công bố Chương trình Du lịch học đường - Giáo dục di sản văn hóa vùng Đất Tổ.

Bảo tồn, nâng tầm di sản văn hóa gốm Chăm

Bảo tồn, nâng tầm di sản văn hóa gốm Chăm

Làng gốm Chăm Bàu Trúc ở xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa, là một trong những làng gốm cổ xưa nhất ở Đông Nam Á đến nay vẫn duy trì phương pháp sản xuất hoàn toàn thủ công với những giá trị văn hóa, kỹ thuật độc đáo. “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Sắc âm Chiêng Mường và nhạc Ngũ âm Khmer giữa lòng Hà Nội

Sắc âm Chiêng Mường và nhạc Ngũ âm Khmer giữa lòng Hà Nội

Không gian văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm (Hà Nội) những ngày qua vang lên những thanh âm rất đặc biệt – khi trầm hùng, ngân vọng của Chiêng Mường, khi rộn ràng, trang nghiêm của Nhạc Ngũ âm Khmer. Giữa lòng Thủ đô, những sắc âm đến từ núi rừng Phú Thọ và phum sóc Nam Bộ đã mang đến cho công chúng một trải nghiệm di sản sống động và đầy cảm xúc.

Đồng bào Thái trắng ở Mường Lay bảo tồn di sản văn hóa

Đồng bào Thái trắng ở Mường Lay bảo tồn di sản văn hóa

Mường Lay là thị xã nhỏ miền núi thuộc tỉnh Điện Biên, nằm yên bình bên lòng hồ thủy điện Sơn La. Đây không chỉ là nơi sinh sống của cộng đồng người Thái trắng qua hàng trăm năm mà còn là vùng đất thấm đẫm nét đẹp văn hóa. Với những di sản độc đáo như múa xòe, đàn tính tẩu... Mường Lay được ví như một bảo tàng sống, lưu giữ trọn vẹn giá trị truyền thống của dân tộc Thái giữa đại ngàn Tây Bắc.