Tại vùng biên tỉnh Đồng Nai, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã thay đổi lối mòn canh tác cũ để làm giàu bền vững không chỉ trồng một loại cây mà là đa canh. Nhiều hộ đã kiên trì, dám thay đổi tận dụng khoa học kỹ thuật làm giàu trên chính mảnh đất của mình, biến những khó khăn thành cơ hội phát triển bền vững.
Từ bàn tay trắng đến hệ sinh thái đa canh
Điển hình hộ ông Nông Văn Bình (dân tộc Nùng) ở xã Tân Tiến đã bắt đầu hành trình lập nghiệp từ phía Bắc vào Nam năm 1990. Sau bao nỗ lực, ông đã định cư tại mảnh đất huyện Bù Đốp, tỉnh Bình Phước cũ (nay là tỉnh Đồng Nai). Sau nhiều năm vất vả với các loại cây trồng như lúa, bí, đậu, bắp, ông đã tích cóp để xây nhà, mua đất và mở rộng diện tích lên hơn 3 ha.
Bước ngoặt lớn đến vào năm 1996, khi gia đình ông Bình bắt đầu trồng cây hồ tiêu. Nhờ sự chăm sóc cẩn thận, áp dụng đúng kỹ thuật, những năm sau đó vườn tiêu mang lại nguồn thu ổn định, giúp gia đình ông Bình có nguồn thu ổn định. Hiện tại, ông Bình đã có tài sản bao gồm hơn 3 ha cao su, 800 trụ tiêu đã cho thu hoạch và 600 trụ tiêu mới trồng có nguồn thu hàng trăm triệu mỗi năm.
Theo ông Bình, gia đình luôn kiên trì và không “chạy đua” theo giá cả thị trường. Nhờ vậy, ngay cả khi giá tiêu xuống thấp, gia đình ông vẫn giữ vững diện tích trồng. Sự kiên định này đã mang lại thành quả xứng đáng khi giá tiêu tăng trở lại hiện nay.
“Giá cả thu mua nông sản không ổn định, nhiều hộ trong vùng cứ trồng chặt theo giá nhưng gia đình tôi vẫn cầm cự. Thay vì trồng một loại cây, tôi đã quyết định trồng nhiều loại để có nhiều nguồn thu, không sợ rủi ro”, ông Bình cho biết.
Với mong muốn tăng thêm thu nhập, từ những năm 2020, ông Bình đã không ngừng tìm tòi, học hỏi và mở rộng sang lĩnh vực chăn nuôi; trong đó, sau khi tìm hiểu từ bạn bè từ tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và trên internet, ông Bình đã thử nghiệm và thành công với mô hình trồng dâu nuôi tằm. Ban đầu ông Bình chỉ mua 2 hộp con giống tằm. Sau chỉ sau 17 ngày nuôi, một lứa tằm đã có thể mang lại cho gia đình ông khoảng 27 triệu đồng. Cùng đó, ông Bình cũng phát triển mô hình nuôi dê vỗ béo. Hàng năm, ông bán ra hơn 10 tấn dê thịt, thu về hàng trăm triệu đồng. Mỗi con dê cho lợi nhuận khoảng 700 nghìn đồng.
Hộ ông Nông Văn Bình nuôi dê vỗ béo trong mô hình đa canh với nuôi dê, trồng tiêu, cao su mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng.
Điều đặc biệt trong mô hình của ông Bình chính là một hệ sinh thái khép kín và bền vững. Ông Bình sử dụng trụ sống để trồng tiêu, cung cấp thêm thức ăn cho dê từ cành, lá. Ngược lại, phân dê lại được tận dụng để bón cho vườn tiêu, cao su và cây dâu tằm. Sự kết hợp thông minh giữa trồng trọt và chăn nuôi này không chỉ giúp gia tăng thu nhập mà còn giảm thiểu chi phí đầu vào, tạo nên một chu trình sản xuất hiệu quả.
“Từ khi tôi kết hợp trồng trọt và chăn nuôi đã giảm chi phí đầu tư hơn. Nhất là có phân bón hữu cơ cho cây cao su, cho cây tiêu, cho cây dâu. Đặc biệt, phân hữu cơ rất tốt cho cây trồng và năng suất ổn định. Ngoài ra, vườn trụ tiêu sống còn cung cấp thức ăn xanh cho đàn dê. Nhờ đó mà chi phí giảm, nguồn thu tăng hơn nhiều mỗi năm”, ông Bình chia sẻ.
Sự phát triển kinh tế ổn định của gia đình ông Bình không chỉ mang lại cuộc sống khấm khá cho bản thân mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho hàng chục lao động địa phương. Nhiều hộ trong ấp đã có thêm thu nhập ổn định khi có việc làm thường xuyên cho gia đình ông Bình.
Phát triển bền vững từ học hỏi và hỗ trợ
Gia đình bà Điểu Thị Ánh Dương dân tộc S’tiêng ở xã Thiện Hưng là một gương điển hình không chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền đời mà còn chủ động tìm kiếm kiến thức để phát triển kinh tế gia đình. Bà Dương cho biết: "Gia đình tôi đã tích cực tìm tòi kiến thức trên mạng internet và học hỏi từ những người đi trước có kinh nghiệm để áp dụng vào thực tiễn sản xuất. Nhờ đó, gia đình tôi đã đưa ra những quyết định đúng đắn cho vườn cao su và ruộng lúa của mình để có năng suất cao hơn trước đây".
Gia đình bà Điểu Thị Ánh Dương, xã Thiện Hưng thu nhập gần 400 triệu đồng mỗi năm nhờ đa canh từ cây cao su và lúa.
Bằng cách tìm hiểu kỹ lưỡng, bà Dương xác định được loại cây trồng nào mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất tùy theo địa hình đất đai. Bà Dương không chỉ tập trung vào một loại cây mà còn phát triển đa canh. Ngoài trồng cao su, gia đình còn trồng lúa, sầu riêng tạo nên một mô hình kinh tế vững chắc.
Với cây lúa, bà Dương cũng đặc biệt chú trọng đến kỹ thuật canh tác. Bà Dương cho biết, đối với cây lúa, phải cấy trong lịch thời vụ mới cho năng suất cao. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, gia đình bà Dương đã gặt hái được những vụ mùa bội thu, mang lại năng suất và lợi nhuận cao. Mỗi năm gia đình bà Dương có nguồn tu từ cây cao su, lúa gần 400 triệu đồng.
Trên địa bàn khu vực biên giới thuộc Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực 15 hiện có 6 công trình hồ, đập thủy lợi và hệ thống kênh mương, đảm bảo cung cấp nước tưới tiêu cho hơn 3.500 ha đất sản xuất của người dân. Đây là điều kiện thuận lợi để người dân vùng biên phát triển bền vững nông nghiệp.
Theo Tiến sĩ nông học Nguyễn Văn Bắc, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực 15 (tỉnh Đồng Nai), việc thay đổi nhận thức và phương thức canh tác của bà con dân tộc thiểu số là rất quan trọng. Trước đây, bà con chủ yếu canh tác, sản xuất theo lối cũ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và tập quán dẫn đến năng suất thấp. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cơ quan chuyên môn, nhiều chính sách hỗ trợ đã được triển khai; trong đó có các buổi tập huấn chuyên biệt về kỹ thuật canh tác cho bà con.
“Chúng tôi đã tổ chức nhiều buổi tập huấn; trong đó có các lớp dành riêng cho bà con dân tộc thiểu số để truyền tải kiến thức và kỹ thuật canh tác. Để nâng cao hơn nữa trình độ sản xuất và phát triển kinh tế, Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp đã thực hiện các mô hình trình diễn ưu tiên cho đồng bào và tổ chức các lớp tập huấn chuyên biệt để giúp bà con tiếp cận những kiến thức khoa học kỹ thuật tiên tiến”, ông Bắc chia sẻ.
Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương đã giúp người dân vùng biên; trong đó có đồng bào thiểu số chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp đa canh, bền vững. Người dân đã kết hợp trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao như cao su, hồ tiêu, lúa với chăn nuôi. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn giảm thiểu rủi ro khi giá cả thị trường biến động. Nhờ vậy, đời sống của bà con đồng bào đã được nâng lên rõ rệt.
Theo ông Bắc, bà con dân tộc thiểu số đã nhận thức về việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, năng suất cây trồng, vật nuôi tăng lên đáng kể. Việc phát triển nông nghiệp hữu cơ, sạch cũng đang là hướng đi đúng đắn, mang lại hiệu quả lâu dài cho bà con.
Có thể thấy rằng, thời gian qua việc áp dụng khoa học kỹ thuật trở thành chìa khóa để đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên Đồng Nai vươn lên làm giàu. Sự thay đổi trong tư duy canh tác, từ lối làm ăn cũ sang mô hình đa canh, sản xuất bền vững đã giúp họ khai thác hiệu quả tiềm năng trên chính mảnh đất của mình. Cùng với sự hỗ trợ kịp thời từ Đảng, Nhà nước và các cơ quan chuyên môn, những mô hình kinh tế hiệu quả này không chỉ mang lại cuộc sống ổn định mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững ở vùng biên giới./.
