Núi Chúa (Ninh Thuận) và Cao nguyên Kon Hà Nừng (Gia Lai) vừa được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đây vừa là niềm tự hào vừa là sự ghi nhận của quốc tế đối với những giá trị về đa dạng sinh học, nỗ lực bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc của Việt Nam…
Kỳ quan thác 50 trong Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng. Ảnh:TTXVN
Đa dạng sinh học, đặc sắc văn hóa bản địa
Thuộc địa bàn 2 huyện Ninh Hải và Thuận Bắc (Ninh Thuận), Khu dự trữ sinh quyển (KDTSQ) Núi Chúa với vùng lõi là Vườn Quốc gia Núi Chúa có tổng diện tích trên 106.646 ha. Theo Giáo sư Nguyễn Hoàng Trí, Chủ tịch Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam, KDTSQ Núi Chúa là hình mẫu kết hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và các giá trị văn hóa bản địa.
“Hai khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa và Cao nguyên Kon Hà Nừng được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam ra thế giới mà còn giúp mọi người thêm hiểu biết về Ninh Thuận và Gia Lai, từ đó hiểu rõ hơn về Việt Nam - một đất nước phát triển năng động theo hướng xanh và bền vững” - ông Đặng Hoàng Giang, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam. Ảnh: TTXVN
KDTSQ Núi Chúa hiện có 1.514 loài thực vật, trong đó có 54 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới. Hệ động vật cũng rất đa dạng với 766 loài, trong đó có 48 loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới. KDTSQ Núi Chúa có nhiều loài quý hiếm mang tầm quan trọng quốc tế và đang được bảo tồn nghiêm ngặt như voọc chà vá chân đen, cheo lưng bạc… Bên cạnh đó, vùng biển của KDTSQ Núi Chúa còn có rạn san hô rất phong phú với 350 loài, có quần thể rùa biển đến sinh sản hằng năm đang được bảo vệ nghiêm ngặt.
Khu vực cứu hộ, bảo tồn rùa biển thuộc Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa. Ảnh: Nguyễn Thành
Trải rộng trên diện tích 413.511,67 ha, bao gồm toàn bộ diện tích Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, Khu Bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng và một phần diện tích của các huyện Đak Đoa, Mang Yang, Kbang, Chư Păh, Đak Pơ và thị xã An Khê (Gia Lai), KDTSQ Cao nguyên Kon Hà Nừng tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng của khu vực Tây Nguyên. Trong đó, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh có mức độ đa dạng sinh học rất cao, là nơi cư trú cuối cùng của một số loài ở cấp độ toàn cầu. Nơi đây có các loài động, thực vật như chà vá chân xám, vượn đen má hung Trung Bộ, trầm hương, sao hải nam… Vùng lõi Kon Chư Răng cũng khá ấn tượng với hệ sinh thái đa dạng, độc đáo, bao gồm 881 loài và dưới loài thuộc 547 chi, 162 họ thực vật của 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Nhiều loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam.
Hệ động, thực vật tại Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng phong phú, đa dạng với nhiều loại quý hiếm. Ảnh: TTXVN
Không chỉ đa dạng sinh học, hai KDTSQ Núi Chúa và Kon Hà Nừng còn chứa đựng kho tàng di sản văn hóa phong phú và đặc sắc với nhiều đặc trưng nổi bật về giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của cộng đồng các dân tộc thiểu số đang sinh sống tại đây. Ở KDTSQ Núi Chúa, nổi bật là giá trị văn hóa của người Chăm gắn với những công trình kiến trúc tháp, những lễ hội cùng nghệ thuật ca múa nhạc dân gian đặc sắc trong tiếng trống Ghi-năng, trống Paranưng, điệu múa Apsara; những làng nghề truyền thống nổi tiếng như dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, làng gốm Bàu Trúc… Tại vùng đệm của Cao nguyên Kon Hà Nừng có nhiều cộng đồng người dân tộc thiểu số sinh sống, chủ yếu là người Bahnar và Jrai. Đây là những cộng đồng có nền văn hóa đặc sắc, đời sống của họ gắn với không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể…
Bảo tồn và phát huy giá trị
Việc UNESCO công nhận KDTSQ Núi Chúa và KDTSQ Cao nguyên Kon Hà Nừng là hai KDTSQ thế giới đã tạo điều kiện thuận lợi để Ninh Thuận và Gia Lai tăng cường công tác bảo tồn cảnh quan, hệ sinh thái, đồng thời mở ra cơ hội cho người dân phát triển kinh tế thân thiện với môi trường song hành với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Vẻ đẹp hoang sơ của điểm du lịch Hang Rái trong cụm du lịch Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa. Ảnh: Trọng Đạt
Để bảo tồn đa dạng sinh học KDTSQ Núi Chúa theo hướng bền vững, KDTSQ Núi Chúa đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp về bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái rừng, biển; các loài động vật, thực vật bản địa quý hiếm gắn với các chương trình phát triển du lịch sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho người dân sống xung quanh vùng đệm. Hằng năm, KDTSQ Núi Chúa phối hợp với các tổ chức nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước triển khai các đề tài nghiên cứu, điều tra bổ sung danh lục các loài thực vật và động vật mới. Hiện nay, KDTSQ Núi Chúa đang đẩy mạnh phát triển các loại hình du lịch sinh thái như du lịch biển, du lịch rừng, du lịch nghiên cứu khoa học, du lịch giáo dục môi trường và tham quan, nghỉ dưỡng. Bên cạnh đó, KDTSQ Núi Chúa còn chú trọng tuyên truyền, tập huấn về du lịch sinh thái cho nhân viên, khách du lịch, cộng đồng địa phương để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường thiên nhiên.
Voọc chà vá chân đen, loại động vật quý hiếm sinh sống tại Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa. Ảnh: TTXVN
Loài cheo lưng bạc Việt Nam (tên khoa học Tragulus versicolor) tại Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa, hơn 30 năm qua chưa có hình ảnh hay thông tin phát hiện tại khu vực cụ thể ở Việt Nam. Ảnh: TTXVN
Ông Lưu Trung Nghĩa, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai khẳng định, ở quy mô vùng, KDTSQ Cao nguyên Kon Hà Nừng có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội và duy trì sự cân bằng sinh thái không chỉ của khu vực Tây Nguyên mà cả khu vực Trung Trung Bộ và Đông Nam Bộ của Việt Nam.
San hô ở vùng biển thuộc Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa. Ảnh: Nguyễn Thành
Theo ông Kpă Thuyên, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai thông tin, sau khi được công nhận là KDTSQ thế giới, Gia Lai cam kết thực hiện nghiêm túc các quy định của UNESCO nhằm đảm bảo các tiêu chí và chức năng của một KDTSQ, biến KDTSQ Cao nguyên Kon Hà Nừng thành mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương, kết nối hài hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học với giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc; giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên, nâng cao chất lượng cuộc sống…
Nguyễn Thành - Quang Thái - Thu Phương
