Dân tộc Dao trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang hiện có khoảng hơn 100 nghìn người, với văn hóa truyền thống đa dạng và phong phú. Cùng với sự hỗ trợ của các cấp, các ngành, sự chủ động, tích cực của cộng đồng người Dao, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Dao trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã được triển khai sâu rộng, nhiều Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao được thành lập… qua đó, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao trên địa bàn tỉnh.
Những bức tranh thờ của người Dao ở Tuyên Quang chứa đựng nhiều màu sắc và chi tiết đặc sắc. Ảnh: Nam Sương - TTXVN
Để hiểu rõ hơn về những nỗ lực trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, chúng tôi tìm về xã Trung Hà, huyện Chiêm Hóa - nơi đã thành lập được câu lạc bộ để gìn giữ văn hóa dân tộc Dao. Anh Bàn Văn Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ văn hóa truyền thống người Dao xã Trung Hà cho biết: Bố anh là người rất am hiểu về văn hóa dân tộc Dao. Từ nhỏ, anh đã được bố truyền dạy văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Người Dao có những nét văn hóa rất đặc sắc nhưng hiện nay đang dần bị mai một. Số người Dao trên địa bàn xã biết hát Páo dung, biết thêu, biết chữ Nôm - Dao… ngày càng ít. Do đó, năm 2020, anh đã báo cáo, xin phép chính quyền địa phương thành lập Câu lạc bộ văn hóa truyền thống người Dao xã Trung Hà. Câu lạc bộ hiện có 21 thành viên, với độ tuổi từ 32 – 65 tuổi. Đây đều là những người tâm huyết với văn hóa dân tộc Dao trên địa bàn xã, mỗi người đều có hiểu biết nhất định về văn hóa dân tộc Dao: Người biết chữ Nôm - Dao, người biết hát Páo dung, biết múa làn điệu dân tộc, người biết thêu thùa, chấm sáp ong lên vải để tạo hoa văn...
Câu lạc bộ thường tổ chức sinh hoạt cố định 1 tuần/lần hoặc những lúc nông nhàn khi đã xong việc đồng áng, mọi người lại hẹn nhau để cùng học hát, học múa, học chữ, học thêu… Người biết nhiều sẽ hướng dẫn, chia sẻ cho người biết ít hơn. Sau đó, mỗi thành viên trong Câu lạc bộ sẽ tiếp tục truyền dạy lại cho người thân, con, cháu mình. Bên cạnh đó, Câu lạc bộ còn thường xuyên mời các đội văn nghệ, các câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao ở các huyện Yên Sơn, Na Hang, Lâm Bình (Tuyên Quang)… về xã để giao lưu, trao đổi kinh nghiệm.
Bà Hoàng Thị Tâm, thôn Lang Chua, thành viên Câu lạc bộ văn hóa truyền thống người Dao xã Trung Hà chia sẻ, thế hệ trẻ người Dao hiện nay biết thêu thùa, chấm sáp ong lên vải tạo hoa văn cho trang phục rất ít. Vì vậy, nếu không kịp thời truyền dạy, nét văn hóa này sẽ bị mai một. Tham gia vào câu lạc bộ, bà và các thành viên nữ cùng nhau chia sẻ cách thêu thùa, cách chấm hoa văn, được học hát, học múa… Nhờ đó, tôi có thêm kiến thức để dạy lại cho con, cháu mình. Từ khi tham gia Câu lạc bộ, được gặp gỡ, chia sẻ tình cảm nên mọi người đã xích lại gần nhau hơn và thêm yêu quý tự hào về nét đẹp văn hóa của dân tộc mình...
Tỉnh Tuyên Quang chú trọng bảo tồn, gìn giữ những nét văn hóa đặc sắc trong Lễ hội Nhảy lửa của người Dao Đỏ. Ảnh: Văn Tý - TTXVN
Là thành viên trong Câu lạc bộ văn hóa truyền thống người Dao xã Trung Hà, anh Lý Văn Tân, thôn Nà Khau cho biết, tham gia vào Câu lạc bộ, anh được giao lưu, chia sẻ, học hát các làn điện Páo dung. Ngoài ra, anh còn được các bác cao tuổi dạy chữ Nôm – Dao, dạy các đạo lý làm người mà tổ tiên để lại, các phong tục, tập quán, cách làm Lễ cấp sắc… Được học, hiểu rõ hơn về nét đẹp trong văn hóa của dân tộc, các thành viên trong Câu lạc bộ đều động viên nhau cố gắng học tập, trau dồi thêm kiến thức để có thể gìn giữ, truyền dạy lại cho những người chưa am hiểu, cho thế hệ sau.
Tuyên Quang là tỉnh duy nhất trong cả nước có đầy đủ 9 ngành Dao: Dao Đỏ, Dao Tiền, Dao Quần trắng, Dao Áo dài, Dao Thanh y, Dao Coóc mùn, Dao Coóc ngáng, Dao Ô gang, Dao Quần chẹt. Dân tộc Dao có kho tàng văn hóa rất đa dạng, phong phú. Theo kết quả kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể năm 2015 của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, trong số hơn 400 di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc trên địa bàn toàn tỉnh, dân tộc Dao có tới 133 di sản. Trong đó, Lễ cấp sắc, hát Páo dung của dân tộc Dao và nghệ thuật trang trí trên trang phục truyền thống của người Dao Đỏ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia.
Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang cho biết, để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Dao, tỉnh đã triển khai một số đề tài nghiên cứu khoa học về bảo tồn. Tỉnh chỉ đạo Bảo tàng tỉnh sưu tầm các hiện vật văn hóa của người Dao để trưng bày, quảng bá; tổ chức các hoạt động cho học sinh, sinh viên tham gia trải nghiệm thực tế về Lễ cấp sắc; thêu trang phục truyền thống của dân tộc Dao…; tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa vùng, miền. Đồng thời, tỉnh kịp thời biểu dương, khen thưởng những tổ chức, cá nhân có đóng góp trong công tác bảo tổn văn hóa; khuyến khích, hỗ trợ thành lập các đội văn nghệ, câu lạc bộ văn hóa dân tộc Dao ở cơ sở…
Nhờ triển khai nhiều giải pháp, bản sắc văn hóa dân tộc Dao trên địa bàn Tuyên Quang đã được gìn giữ và phát huy. Người Dao ý thức hơn trong việc bảo tồn văn hóa của dân tộc mình. Hiện, toàn tỉnh có khoảng 21 câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao. Việc bảo tồn trên cơ sở chọn lọc những tinh hoa các nghi lễ tín ngưỡng như: Đại lễ cúng Bàn Vương, Lễ cấp sắc, tục thờ cúng tổ tiên…; bảo tồn, phát triển các loại hình văn hóa, nghệ thuật: Hát Páo dung, hòa tấu, độc tấu nhạc cụ, các điệu múa trong nghi lễ tín ngưỡng; các trò chơi dân gian; trang phục, chữ viết… Các câu lạc bộ đã đóng góp vai trò quan trọng trong gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao; bài trừ các hủ tục lạc hậu, xây dựng đời sống văn hóa mới, lành mạnh, tiến bộ, góp phần tạo nên “bức tranh” văn hóa đặc sắc của các dân tộc tỉnh Tuyên Quang.
Ông Nguyễn Văn Hòa cho biết thêm: Thời gian tới, tỉnh tập trung triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó, có dự án bảo tồn và phát huy truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, bao gồm cả dân tộc Dao. Đồng thời, tỉnh tiếp tục vận động, khuyến khích đồng bào người Dao nêu cao nhận thức trong việc bảo tồn văn hóa của dân tộc mình. Tỉnh tiếp tục lập hồ sơ tôn vinh các nghệ nhân am hiểu về văn hóa dân tộc Dao, khuyến khích các nghệ nhân sưu tầm, truyền dạy các làn điệu Páo dung… cho thế hệ trẻ; đưa các tiết mục múa, hát Páo dung vào các chương trình văn nghệ phục vụ cho du khách khi trải nghiệm du lịch cộng đồng tại địa phương.
Vũ Quang
