Ngày 22/5, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La phối hợp với UBND xã Yên Sơn tổ chức hội thảo chuyên đề “Nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và định hướng kết nối tiêu thụ sản phẩm mận xã Yên Sơn năm 2026”.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng tập trung tham luận với các nội dung như: định hướng phát triển trồng trọt bền vững gắn với công nghiệp chế biến tỉnh Sơn La giai đoạn 2026 - 2030; liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, thúc đẩy chế biến sâu và tiêu thụ sản phẩm; xây dựng và phát triển thương hiệu “Mận hậu Yên Sơn”; ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ nông sản; cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, liên kết và mô hình vận hành hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới… Qua đó cùng trao đổi, đánh giá thực trạng sản xuất, tiêu thụ sản phẩm mận hậu; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao giá trị kinh tế, mở rộng thị trường tiêu thụ và hướng tới phát triển sản xuất bền vững.
Theo ông Hồ Trung Kiên, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La cho rằng, phát triển mận không chỉ là câu chuyện của một loại cây ăn quả, mà là phép thử quan trọng cho quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang kinh tế nông nghiệp hiện đại, xanh, tuần hoàn và có liên kết chuỗi. Khi vùng trồng được quy hoạch an toàn, hợp tác xã được tổ chức lại theo mô hình kiểu mới, doanh nghiệp tham gia chế biến và tiêu thụ, nhà nước hỗ trợ đúng trọng tâm, người nông dân tuân thủ quy trình sản xuất thì mận Sơn La hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm đặc trưng có giá trị cao, có thương hiệu mạnh, gắn với du lịch, chế biến và xuất khẩu.
Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Sơn La Nguyễn Xuân Hoàng cho rằng, để đưa mận hậu xã Yên Sơn tiêu thụ tốt tại thị trường ngoại tỉnh, cần nhận diện rõ nhu cầu khác nhau giữa các kênh phân phối. Đối với chợ đầu mối, nhu cầu lớn nhất là sản lượng ổn định, giá cạnh tranh, giao hàng nhanh và chất lượng đồng đều, thu hoạch, vận chuyển trong thời gian ngắn, không bị dập nát.
Đối với siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện ích, nhu cầu không chỉ là có hàng mà phải có hàng đạt chuẩn; sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng; có giấy chứng nhận đảm bảo an toàn thực phẩm, quy trình sản xuất tốt (VietGAP, GlobalGAP, HACCP, chứng nhận hữu cơ), có tem nhãn và truy xuất nguồn gốc; mẫu mã đẹp, bao bì phù hợp người tiêu dùng…
Đối với các doanh nghiệp thu mua, doanh nghiệp xuất khẩu, nhu cầu tập trung vào vùng nguyên liệu đạt chuẩn, sản lượng đủ lớn, hồ sơ pháp lý và truy xuất đầy đủ. Doanh nghiệp xuất khẩu cần biết rõ vùng trồng, nhật ký sản xuất, danh mục thuốc bảo vệ thực vật đã sử dụng, thời gian cách ly, quy trình sơ chế, đóng gói, bảo quản.
Đối với kênh thương mại điện tử và bán hàng trực tuyến, nhu cầu của người mua là hình ảnh thật, chất lượng đúng cam kết, giao nhanh, đóng gói đẹp, có chính sách phản hồi rõ ràng...; không cam kết thời gian giao hàng khi chưa kiểm soát được đơn vị vận chuyển.
Ngoài tập trung vào chế biến, việc ứng dụng các kỹ thuật mới vào canh tác mận hậu ứng dụng công nghệ cao, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu cũng là hướng đi song song mang tính bền vững, giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, gia tăng tính cạnh tranh của mận hậu Sơn La trên thị trường trong nước và quốc tế, qua đó góp phần nâng cao giá trị mận hậu, cải thiện sinh kế cho người dân trên địa bàn.
Mặc dù thị trường xuất khẩu mận có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đặt ra những thách thức đối với người trồng mận tại Việt Nam nói chung và tỉnh Sơn La nói riêng; trong đó, thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh của nhiều nguồn cung cấp trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc và châu Âu; các tiêu chuẩn khắt khe khi xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu cao…
Thầy Đỗ Văn Tuân, Khoa Nông lâm, Trường Cao đẳng Sơn La cho biết, với tiềm năng của thị trường mận trên thế giới, Việt Nam nói chung và tỉnh Sơn La nói riêng có nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều thách thức để phát triển mô hình kinh tế liên quan đến cây mận hậu; trong đó, để có những bước đi phát triển bền vững, việc thay đổi và ứng dụng các kỹ thuật canh tác mới theo hướng thân thiện với môi trường như: kỹ thuật rải vụ, kỹ thuật tạo quả mận kích thước lớn; quản lý dịch hại tổng hợp IPM và ứng dụng thực tiễn trong canh tác; hệ thống tưới, phân bón và quản lý thông minh. Đây là hướng đi, cách làm phù hợp, đúng xu hướng để đưa quả mận Sơn La vươn ra thị trường xuất khẩu.
Với sản lượng mận hàng năm lớn, tiêu thụ trên 90% là sản phẩm tươi nên các vấn đề rủi ro như được mùa, mất giá; thiệt hại, ảnh hưởng do vận chuyển, bảo quản rất lớn, làm giảm hiệu quả kinh tế và an sinh xã hội của người sản xuất. Vừa qua, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Sơn La đã đưa ra nghị quyết về phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao định hướng đến năm 2030. Theo đó, tỉnh tập trung nghiên cứu, phát triển các công nghệ, kỹ thuật chế biến nông sản giúp tăng giá trị sản phẩm, giảm các thiệt hại cho người sản xuất, từ đó tạo nền nông nghiệp phát triển bền vững cho tỉnh.
Tỉnh Sơn La hiện có hơn 85.000 ha cây ăn quả, sản lượng hơn 400.000 tấn/năm; trong đó, diện tích mận hậu trên 14.550 ha, sản lượng gần 100.000 tấn, tiêu thụ chủ yếu trên thị trường trong nước và một số nước trong khu vực.
Tại xã Yên Sơn, cây mận hậu hiện là cây trồng chủ lực với gần 630 ha, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống của nhân dân. Tuy nhiên, quá trình sản xuất và tiêu thụ hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn như: quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; liên kết sản xuất và tiêu thụ chưa bền vững; việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số còn hạn chế; sản phẩm chế biến sâu chưa nhiều; thị trường tiêu thụ chưa ổn định; việc xây dựng thương hiệu, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc còn gặp khó khăn./.
