Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.
Vào những ngày cuối tháng 8, đầu tháng 9, các bản Mường ở Lạc Sơn rộn ràng không khí ngày Tết Độc lập. Theo phong tục, các thành viên trong gia đình dù ở gần hay đi làm ăn xa đều cố gắng trở về nhà để cùng ăn Tết. Người lo chuẩn bị thực phẩm, người sửa soạn nhà cửa...
Ông Bùi Văn Quang, Bí thư Chi bộ xóm Chiềng Trào, xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ cho biết: Hằng năm, người dân trong xóm tổ chức ăn Tết Độc lập để nhớ về ngày Quốc khánh của dân tộc. Đây cũng là dịp tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử cho bà con, nhất là thanh thiếu niên. Bữa cơm ngày Tết được các gia đình chuẩn bị chu đáo với những món ăn quen thuộc như thịt lợn, gà, ngan và các món truyền thống. Điều quan trọng với mỗi gia đình là có dịp đông đủ các thành viên, cùng ăn uống, trò chuyện, thăm hỏi nhau.
Một phong tục đẹp được duy trì là những người con đã ra ở riêng thường chuẩn bị quà biếu bố mẹ trong dịp Tết Độc lập. Món quà có thể không lớn về giá trị vật chất nhưng thể hiện sự quan tâm, lòng hiếu kính của con cháu đối với cha mẹ. Bà Bùi Thị Trình, xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ chia sẻ, ngày 2/9 là dịp để anh em, con cháu, bạn bè có thời gian quây quần, thăm hỏi sức khỏe và hàn huyên. Trong ngày Tết Độc lập, các gia đình thường chuẩn bị những món ăn truyền thống, trong đó không thể thiếu bánh uôi. Đây là món bánh đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của người Mường và thường được làm vào các dịp lễ, Tết. Nguyên liệu chính gồm bột nếp, đậu xanh và lá chuối. Bột nếp được nhào kỹ, nhân đậu xanh chuẩn bị vừa vị, sau đó gói thành từng cặp bánh nhỏ bằng lá chuối rồi đem hấp chín.
Bánh uôi còn được gọi bằng những cái tên như bánh tình yêu, bánh cặp, bánh vợ chồng hay bánh đoàn kết. Việc làm bánh uôi không chỉ phục vụ bữa ăn ngày Tết mà còn thể hiện quan niệm về sự gắn bó tình cảm, thủy chung và đoàn kết trong gia đình, cộng đồng. Tết Độc lập vì thế vừa mang ý nghĩa của một ngày lễ chung của dân tộc, vừa có sắc thái riêng trong đời sống văn hóa người Mường Lạc Sơn. Qua thời gian, phong tục này được gìn giữ, điều chỉnh phù hợp với điều kiện cuộc sống nhưng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi là sự đoàn tụ, lòng biết ơn tổ tiên, tình cảm gia đình và sự gắn kết cộng đồng.
Theo bà Bùi Thị Phương, xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ, vào ngày Tết Độc lập, gia đình nào cũng làm bánh uôi để thắp hương các cụ, tiếp khách và làm quà cho người thân. Vì vậy, làm bánh không chỉ là chuẩn bị món ăn mà còn là cách để các thành viên trong gia đình cùng duy trì phong tục truyền thống.
Cùng với bữa cơm gia đình, phần hội là điểm nhấn trong Tết Độc lập của người Mường Lạc Sơn. Sau những ngày lao động sản xuất, người dân có dịp gặp gỡ, giao lưu, tham gia các trò chơi dân gian, thưởng thức những làn điệu hát đối. Trong sắc phục truyền thống, các cô gái, chàng trai Mường cùng hòa mình vào không khí ngày hội. Tiếng chiêng cũng vang lên trong các hoạt động cộng đồng. Với người Mường Lạc Sơn, chiêng gắn với nhiều sinh hoạt văn hóa và các sự kiện quan trọng.
Cuộc sống của người dân Lạc Sơn hôm nay đã có nhiều đổi thay. Những ngôi nhà khang trang hơn, điều kiện sinh hoạt được cải thiện, người dân có thêm nhiều cơ hội giao lưu, phát triển kinh tế. Trong sự đổi thay đó, Tết Độc lập vẫn được duy trì như một dịp để mọi người trở về với gia đình, cộng đồng và những giá trị văn hóa đã gắn bó với quê hương.
Theo Bí thư Chi bộ xóm Chiềng Trào, ông Bùi Văn Quang, việc tổ chức Tết Độc lập hằng năm tạo không khí vui tươi trong bản làng, đồng thời giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu hơn về ý nghĩa ngày Quốc khánh và những phong tục văn hóa của dân tộc Mường.
Từ bữa cơm sum họp, món quà con cháu biếu cha mẹ đến chiếc bánh uôi, tiếng chiêng và những điệu hát đối, Tết Độc lập ở Lạc Sơn mang đậm dấu ấn văn hóa Mường. Việc duy trì những phong tục này góp phần gắn kết các thế hệ, giữ gìn bản sắc văn hóa và làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng./.
