Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang

Các chàng trai cô gái đến với Chợ Phong lưu Khâu Vai. Ảnh: Minh Tiến - TTXVN phát
Các chàng trai cô gái đến với Chợ Phong lưu Khâu Vai. Ảnh: Minh Tiến - TTXVN phát

“Chàng ơi xuống núi cùng em
Nhớ mang theo ngựa và đi một mình
Em đây tuy chẳng còn xinh
Có ô che nắng chợ tình phong lưu”...

Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang ảnh 1Các chàng trai cô gái đến với Chợ Phong lưu Khâu Vai. Ảnh: Minh Tiến - TTXVN phát

Khi những ngọn gió giao mùa rủ nhau về hong ấm từng vạt mưa cuối Xuân ẩm ướt, cũng là lúc đá núi cao nguyên lại như thức giấc bởi những bàn chân hẹn về Khâu Vai, nơi có phiên chợ “độc nhất vô nhị” trên Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn - Hà Giang.

Khâu Vai… có thương, có nhớ thì về

Ở cực Bắc của Tổ quốc, Hà Giang là nơi được thiên nhiên ưu đãi với nền văn hóa lâu đời thuộc niên đại đồ đồng Đông Sơn. Ở đây, phong cảnh hùng vĩ với những con đường uốn lượn quanh co dài bất tận, có 19 dân tộc anh em sinh sống như Mông, Dao, Tày, Lô Lô, PuPéo, Cờ Lao, Giáy… Hà Giang gắn liền với nhiều tên đất, tên người và những sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước. Là “phên dậu” của Tổ quốc với nhiều phong tục tập quán, văn hóa truyền thống và những lễ hội sinh động tạo nên một vùng văn hóa đa sắc màu, Hà Giang trở thành điểm đến của mỗi du khách.

Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang ảnh 2Các chàng trai cô gái đến với Chợ Phong lưu Khâu Vai. Ảnh: Minh Tiến - TTXVN phát

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Giang Triệu Thị Tình cho biết: Chợ Phong lưu Khâu Vai (dân gian còn gọi tên khác là Háng Phúng Lìu) tồn tại cách hiện nay khoảng trên 100 năm, với huyền thoại về chuyện tình của nàng Út - người dân tộc Giáy và chàng Ba - người dân tộc Nùng. Đây là phiên chợ đặc biệt, mỗi năm chỉ tổ chức một lần vào ngày 27/3 âm lịch.

Truyền thuyết kể rằng, ngày ấy, mảnh đất Khâu Vai (xã Khâu Vai, huyện Mèo Vạc) có nhiều dân tộc sống thành từng làng, từng bản riêng biệt gồm người Nùng, Giáy, Mông. Một gia đình nông dân nghèo dân tộc Nùng có ba người con đang độ tuổi đôi mươi. Riêng người con thứ ba tên là chàng Ba đẹp trai, khôi ngô, tuấn tú, siêng năng, chăm chỉ và có giọng hát hay, tài thổi khèn, thổi sáo đã làm say đắm biết bao cô gái trong làng.

Ở làng bên, nhà tộc trưởng làng người Giáy có nàng Út xinh đẹp đã đến tuổi thích ra bờ suối soi mình. Nàng có bộ tóc dài, dày và óng mượt, có giọng hát rất hay trong trẻo vút cao và mang vẻ đẹp rực rỡ của bông hoa rừng. Qua tiếng khèn, tiếng sáo và các câu hát giao duyên của từng mùa trăng, hai người đã đem lòng yêu thương nhau say đắm.

Tình yêu bị cấm đoán, ngăn cản, đôi trai gái đã bỏ bản và bàn nhau trốn lên đèo Mây (nơi thờ tự miếu Ông, miếu Bà bây giờ) để được gặp nhau. Tuy nhiên, do tập tục xưa là khi chưa tổ chức cưới và làm lễ nhập ma nhà thì không được sống chung nên chàng trai và cô gái đã dựng hai túp lều ở hai bên đồi.

Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang ảnh 3
Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang ảnh 4Các chàng trai, cô gái du lịch hẻm Tu Sản - nơi đây được xem là “đệ nhất hùng quan”, danh thắng kỳ vĩ độc nhất của Cao nguyên đá Đồng Văn. Ảnh: Minh Tiến - TTXVN

Cuộc chạy trốn của đôi trai gái càng làm cho mâu thuẫn giữa hai dòng tộc, hai gia đình ngày một trầm trọng hơn. Từ trên đỉnh đèo Mây nhìn xuống, đôi trai gái thấy cảnh tượng xô xát giữa hai dòng họ, hai dân tộc, hai người đành ngậm ngùi chia tay nhau, quay về can ngăn, hàn gắn lại mối đoàn kết xóm làng giữa hai bên. Đôi trai gái hẹn ước sẽ lại gặp nhau vào ngày 27/3 âm lịch. Đến hẹn lại lên, mỗi năm chàng Ba và nàng Út lại lên ngọn núi để gặp gỡ, giãi bày tâm sự. Năm tháng qua đi, vào ngày cuối cùng của cuộc đời, họ tìm đến với nhau dưới gốc cây rừng, trên hòn đá thề, ôm chặt lấy nhau mà đi vào cõi vĩnh hằng vào đúng ngày 27/3 âm lịch.

Cảm phục trước câu chuyện tình yêu của đôi trai gái, dòng họ và dân làng quanh vùng đã làm lễ tang ma cho họ và dựng lên đôi miếu thờ, nay được gọi là miếu Ông, miếu Bà và mở chợ tại ngọn núi - nơi đôi trai gái hẹn hò. Chợ Phong lưu Khâu Vai từ đó đã được mở ra và mỗi năm chỉ có duy nhất một lần; là nơi hò hẹn của các trai tài, gái sắc. Tại phiên chợ này, nhiều đôi trai gái dân tộc thiểu số trên Cao nguyên đá Đồng Văn nên duyên vợ chồng.

Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia

Theo ông Trần Đức Quý, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang: Chợ Phong lưu Khâu Vai không chỉ là nơi bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, giá trị nhân văn cao đẹp mà còn là nơi ca ngợi mối tình trong sáng, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng về những giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng và phát triển chuẩn mực đạo đức xã hội, gia đình, tình yêu đôi lứa. Đây cũng là nơi giao lưu, gặp gỡ để bảo tồn những nét đẹp văn hóa dân gian đặc sắc riêng có của đồng bào các dân tộc thiểu số và quảng bá thu hút du khách đến với Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang ảnh 5Hoa tam giác mạch ở xã Khâu Vai, huyện Mèo Vạc (Hà Giang). Ảnh: Minh Tiến - TTXVN phát

Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Quyết định số 1952/QĐ-BVHTTDL đưa "Tập quán xã hội và tín ngưỡng Chợ Phong lưu Khâu Vai", xã Khâu Vai, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Đến với Chợ Phong lưu Khâu Vai - 2022, du khách sẽ được thưởng thức chương trình văn hóa nghệ thuật đặc sắc với chủ đề “Phiên chợ tình ca trên cao nguyên đá” tái hiện truyền thuyết “Chuyện tình Khâu Vai”; dâng hương tại miếu Ông, miếu Bà; thưởng thức những câu hát đối giao duyên, điệu múa đặc sắc, nghe tiếng khèn Mông gọi bạn, hát dân ca của đồng bào dân tộc Nùng, Giáy. Ngoài ra, du khách còn được tham gia trải nghiệm cuộc sống sinh hoạt và thưởng thức những món ăn truyền thống mang đậm bản sắc của đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong khuôn khổ lễ hội năm 2022 (từ ngày 25 - 27/4), du khách còn được tham quan các danh lam thắng cảnh nổi tiếng của Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn; trải nghiệm và cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp nguyên sơ, thanh bình với những con người hiền hòa, chất phác và được khám phá muôn vàn điều thú vị của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây.

Bảo tồn nét đẹp văn hóa đặc sắc của phiên chợ "độc nhất vô nhị" Khâu Vai, Hà Giang ảnh 6Khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị cho chương trình nghệ thuật tại Lễ hội Chợ Phong lưu Khâu Vai. Ảnh: TTXVN

Ông Nguyễn Cao Cường, Chủ tịch UBND huyện Mèo Vạc cho biết: Đến nay, mọi công tác chuẩn bị cho Lễ hội Chợ Phong lưu Khâu Vai - 2022 đã sẵn sàng. Công tác tổ chức sự kiện đang được đẩy nhanh tiến độ như trang trí khánh tiết, lắp đặt sân khấu, âm thanh ánh sáng... Chương trình nghệ thuật theo kịch bản đã được phê duyệt. Công tác an ninh trật tự, vệ sinh an toàn thực phẩm, an toàn giao thông, phòng, chống cháy nổ cũng được bảo đảm. UBND huyện Mèo Vạc phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành và các địa phương lên phương án đảm bảo an ninh, nguồn điện phục vụ lễ hội; triển khai thực hiện tốt công tác lễ tân, hậu cần và đón tiếp các đại biểu, du khách gần xa...

Với sự chuẩn bị chu đáo của tỉnh Hà Giang, các sở, ban, ngành, địa phương và sự hưởng ứng của nhân dân các dân tộc vùng Cao nguyên đá, Lễ hội Chợ Phong lưu Khâu Vai - 2022 sẽ là nơi tái hiện những giá trị bản sắc văn hóa, mang đậm tính nhân văn cao đẹp truyền thống của đồng bào các dân tộc; nơi giao lưu, gặp gỡ trao đổi những nét đẹp văn hóa dân gian đặc sắc riêng. Lễ hội là điểm nhấn trong hoạt động văn hóa, du lịch, hứa hẹn sẽ mang đến cho du khách những trải nghiệm thú vị khi đến Hà Giang, đến với Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Minh Tâm

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Đặc sắc chương trình nghệ thuật 'Đắk Lắk - Chung một niềm tin'

Đặc sắc chương trình nghệ thuật 'Đắk Lắk - Chung một niềm tin'

Chào mừng thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, tối 16/3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức chương trình nghệ thuật “Đắk Lắk - Chung một niềm tin”. Chương trình diễn ra tại hai địa điểm: Trung tâm Văn hóa - Du lịch tỉnh, phường Buôn Ma Thuột (khu vực phía Tây tỉnh) và Quảng trường Phú Yên, phường Tuy Hòa (khu vực phía Đông tỉnh).

Võ sáo – nét văn hóa đặc sắc của vùng đất khởi nghĩa Yên Thế (Bắc Ninh)

Võ sáo – nét văn hóa đặc sắc của vùng đất khởi nghĩa Yên Thế (Bắc Ninh)

Võ sáo còn được ví là “Thiết địch thần phong”, gắn với bài sáo “Bóng trăng Phồn Xương” huyền thoại – là nét văn hóa đặc sắc của vùng đất Yên Thế. Cây sáo sắt xưa vừa là tín lệnh, vũ khí của nghĩa quân, vừa là nhạc cụ thể hiện nghệ thuật, biểu trưng cho tinh thần thượng võ và khí phách quật cường của nghĩa quân Hoàng Hoa Thám. Bắc Ninh đang nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị độc đáo của bộ môn võ thuật – nghệ thuật này, hướng tới xây dựng thành di sản văn hóa.

Hội tụ, lan tỏa sắc màu văn hóa dân tộc xứ Lạng

Hội tụ, lan tỏa sắc màu văn hóa dân tộc xứ Lạng

Ngày 10/3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, Trung tâm Văn hóa tỉnh tổ chức Chương trình giao lưu và Hội hát then, sli, lượn dân tộc Nùng, Tày... tỉnh Lạng Sơn. Đây là hoạt động ý nghĩa nhằm hội tụ, lan tỏa sắc màu văn hóa dân tộc, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc xứ Lạng gắn với phát triển du lịch, nâng cao đời sống nhân dân...

Trao giải biểu trưng (logo) nhận diện thương hiệu tỉnh Đắk Lắk

Trao giải biểu trưng (logo) nhận diện thương hiệu tỉnh Đắk Lắk

Ngày 10/3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức Lễ trao giải cuộc thi sáng tác biểu trưng (logo) nhận diện thương hiệu tỉnh Đắk Lắk và Chương trình nghệ thuật chủ đề “Buôn Ma Thuột - Khúc tráng ca tự hào” nhân kỷ niệm 51 năm chiến thắng Buôn Ma Thuột (10/3/1975 - 10/3/2026), chào mừng bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống trò chơi dân gian pháo đất

Gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống trò chơi dân gian pháo đất

Ngày 7/3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng tổ chức Liên hoan pháo đất thành phố lần thứ nhất năm 2026. Liên hoan quy tụ trên 200 pháo thủ đến từ 7 xã gồm: Vĩnh Lại, Tứ Kỳ, Vĩnh Bảo, Vĩnh Thịnh, Tân Kỳ, Tân An và Trường Tân - những địa phương có truyền thống chơi pháo đất lâu đời của Hải Phòng.

Quảng Trị: Độc đáo lễ hội đập trống người Ma Coong

Quảng Trị: Độc đáo lễ hội đập trống người Ma Coong

Tối 4/3 (tức ngày 16 tháng Giêng âm lịch), tại bản Cà Roòng (xã Thượng Trạch, Quảng Trị) đã rộn ràng diễn ra lễ hội đập trống của người Ma Coong nhằm cầu mưa thuận gió hòa, bản làng ấm no, lễ hội độc đáo này đã thu hút đông đảo bà con địa phương và du khách gần xa.

Sôi nổi Hội Xuân Liêng Nung - Âm vang đại ngàn tại Lâm Đồng

Sôi nổi Hội Xuân Liêng Nung - Âm vang đại ngàn tại Lâm Đồng

Trong 2 ngày 26 - 27/2, tại Nhà Triển lãm Nhạc cụ truyền thống, Tổ dân phố N’Jriêng, phường Đông Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng), UBND phường Đông Gia Nghĩa phối hợp với các đơn vị, địa phương liên quan tổ chức Hội Xuân Liêng Nung 2026 với chủ đề “Âm vang đại ngàn”. Đây là hội xuân truyền thống được tổ chức hằng năm của các dân tộc thiểu số bản địa phía Tây tỉnh Lâm Đồng (trước đây là tỉnh Đắk Nông cũ).

Đắk Lắk - Vượt sóng ra khơi, vươn tầm cao mới

Đắk Lắk - Vượt sóng ra khơi, vươn tầm cao mới

Ngày 27/2, tại Di tích lịch sử quốc gia đình Lạc Giao (tỉnh Đắk Lắk), Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức khai mạc Ngày Thơ Việt Nam tỉnh Đắk Lắk lần thứ 47.

Về Triều Khúc xem trai giả gái trong điệu múa cổ

Về Triều Khúc xem trai giả gái trong điệu múa cổ

Điệu múa cổ “Con đĩ đánh bồng” là điểm nhấn đặc biệt của lễ hội truyền thống làng Triều Khúc (phường Thanh Liệt, Hà Nội) đang diễn ra từ ngày 25 - 28/2/2026 (từ 9 - 12 tháng Giêng Bính Ngọ). 

Đặc sắc lễ hội Lùng tùng ở Than Uyên (Lai Châu)

Đặc sắc lễ hội Lùng tùng ở Than Uyên (Lai Châu)

Những ngày đầu xuân, trong không khí vui xuân của năm mới, đồng bào Dân tộc Thái ở xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu lại tưng bừng tổ chức Lễ hội Lùng Tùng. Đây là lễ hội xuống đồng truyền thống, mở đầu cho một mùa sản xuất mới với mong muốn cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và mọi điều tốt đẹp.

Độc đáo lễ hội Mường Khô của đồng bào Mường xứ Thanh

Độc đáo lễ hội Mường Khô của đồng bào Mường xứ Thanh

Sáng 25/2 (tức mùng 9 tháng Giêng), tại sân vận động thôn Muỗng Do, xã Điền Lư, tỉnh Thanh Hóa đã diễn ra lễ hội Mường Khô nhằm tri ân Quận công Hà Công Thái và các vị tướng dòng họ Hà đã có công dẹp loạn ở vùng biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, đồng thời cầu cho nhân khang, vật thịnh, mùa màng tươi tốt.

Kỵ mã thồ hàng tranh tài Hội đua ngựa truyền thống gò Thì Thùng

Kỵ mã thồ hàng tranh tài Hội đua ngựa truyền thống gò Thì Thùng

Ngày 25/2, tại Khu di tích lịch sử quốc gia Địa đạo gò Thì Thùng (xã Tuy An Tây), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội đua ngựa truyền thống chào đón xuân mới. Đây là lễ hội độc đáo của tỉnh Phú Yên cũ được tổ chức vào mùng 9 tháng Giêng hằng năm.

Tổ chức Liên hoan cồng chiêng quốc tế tại tỉnh Gia Lai vào quý IV/2026

Tổ chức Liên hoan cồng chiêng quốc tế tại tỉnh Gia Lai vào quý IV/2026

Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai vừa ban hành Kế hoạch triển khai Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai năm 2026, trong đó điểm nhấn là tổ chức Liên hoan cồng chiêng quốc tế tại tỉnh Gia Lai vào quý IV/2026, nhằm quảng bá hình ảnh văn hóa đặc sắc của Tây Nguyên đến bạn bè trong và ngoài nước.

Lễ hội Khai hạ năm 2026: Điểm nhấn du lịch văn hóa gắn với bốn vùng Mường lớn

Lễ hội Khai hạ năm 2026: Điểm nhấn du lịch văn hóa gắn với bốn vùng Mường lớn

Ngày 24/2, tại sân vận động xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ diễn ra Lễ hội Khai hạ (hay còn gọi là lễ xuống đồng, lễ mở cửa rừng) - lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của người Mường. Đây là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng gắn liền với bốn vùng Mường lớn: Bi, Vang, Thàng, Động. Lễ hội là dịp để người dân tưởng nhớ những người đã có công mở đất, lập mường và tôn kính các vị thần linh đã che chở cho bản làng.

Du Xuân Đất Tổ: Một hành trình, nhiều điểm đến hấp dẫn

Du Xuân Đất Tổ: Một hành trình, nhiều điểm đến hấp dẫn

Trong không khí hân hoan những ngày đầu năm Bính Ngọ 2026, du lịch Phú Thọ ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng tích cực, khởi đầu một năm mới với nhiều kỳ vọng bứt phá. Dòng người hành hương, du xuân về các điểm đến tâm linh, sinh thái, nghỉ dưỡng trên địa bàn tỉnh tăng mạnh, tạo nên bức tranh sôi động, rộn ràng ngay từ những ngày đầu năm.

Nguồn lực nội sinh giúp Khánh Hòa phát triển bền vững

Nguồn lực nội sinh giúp Khánh Hòa phát triển bền vững

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đặt ra đối với Khánh Hòa không chỉ dừng ở việc khai thác hiệu quả các lợi thế về kinh tế biển, du lịch, đô thị mà còn đòi hỏi khơi dậy, phát huy mạnh mẽ sức mạnh nội sinh từ văn hóa và con người. Đây được xác định là yếu tố quyết định chiều sâu, bản lĩnh và tính bền vững của quá trình phát triển trong giai đoạn mới.

Sắc màu mới trong đời sống đồng bào dân tộc Cống ở Lai Châu

Sắc màu mới trong đời sống đồng bào dân tộc Cống ở Lai Châu

Những căn nhà sàn san sát, đường bê tông khang trang, bản Táng Ngá của đồng bào dân tộc Cống ở xã Mường Mô (tỉnh Lai Châu) giờ đã "thay da đổi thịt". Người Cống vừa làm kinh tế, vừa bảo tồn giá trị văn hóa của mình trên mảnh đất các cộng đồng dân tộc Lai Châu.

Gieo mùa nơi rừng thẳm

Gieo mùa nơi rừng thẳm

Những ngày đầu xuân, khi sương mỏng còn quẩn quanh sườn núi, rừng già phía thượng nguồn khoác lên mình vẻ trầm mặc, đồng bào Dao đỏ lại bước vào một nghi lễ quan trọng bậc nhất trong năm - Lễ cầu mùa. Không rộn ràng như hội xuân miền xuôi, không ồn ào tiếng trống chiêng dồn dập, lễ cầu mùa của người Dao đỏ diễn ra lặng lẽ mà thiêng liêng, như một lời thì thầm gửi tới đất trời, núi rừng và tổ tiên, trước khi con người bắt đầu một chu kỳ canh tác mới.