Bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của lễ hội Thái bình xướng ca

Bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của lễ hội Thái bình xướng ca

Lễ hội Thái bình xướng ca với ý nghĩa mừng đất nước thái bình được nhân dân thôn Quả Linh, xã Thành Lợi, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định tổ chức 3 năm/lần. Đây là lễ hội tiêu biểu đặc trưng của văn hóa thời Trần tại Nam Định, vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản phi vật thể quốc gia.

Lễ hội đặc trưng của văn hóa Trần

Làng Gạo trước đây, thôn Quả Linh, xã Thành Lợi ngày nay là một trong những làng cổ của tỉnh Nam Định. Theo các tư liệu lịch sử, từ thời Đinh -Tiền Lê đến thời Trần, làng Gạo là nơi triều đình đặt kho lương, có đình đụn để tích trữ lương thảo, có đội quân vận chuyển lương thực, góp phần quan trọng để vua tôi nhà Trần 3 lần đánh tan quân Nguyên Mông xâm lược vào thế kỷ XIII. Sau chiến thắng quân Nguyên Mông lần thứ ba trên sông Bạch Đằng năm 1288, vua Trần ban thưởng cho nhân dân làng Gạo mở hội ca hát để ăn mừng chiến thắng, gọi là hội Thái bình xướng ca.

Bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của lễ hội Thái bình xướng ca ảnh 1Múa rồng mây, một trong những sinh hoạt văn hóa đặc sắc tại Lễ hội Thái Bình xướng ca. Ảnh: daidoanket. vn

Lễ hội Thái bình xướng ca với các thực hành diễn ra tập trung chủ yếu tại không gian đám hát, đình đụn (biểu tượng kho lương thời nhà Trần), ao Đồng Đoài tại thôn Quả Linh. Lễ hội được duy trì tổ chức 3 năm/lần vào các năm Dần - Thân - Tỵ - Hợi. Thời gian tổ chức từ ngày mùng 9 đến 11 tháng Ba âm lịch.

Lễ hội Thái bình xướng ca gồm 2 phần: phần lễ và phần hội. Độc đáo nhất là phần hội với các hoạt động, như: dựng đình đụn, đua thuyền tải lương, thi dệt vải trên hồ, hát trống quân, đánh cờ đèn, tam cúc, tổ tôm điếm…, tái hiện các hoạt động của nhân dân làng Gạo góp công, góp sức vận chuyển lương thực cho quân dân nhà Trần.

Thái bình xướng ca là một trong những lễ hội đặc sắc có giá trị về lịch sử, khẳng định truyền thống hào hùng của nhân dân trong công cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước. Các hoạt động, trò chơi trong lễ hội đều được tổ chức trên sông nước, là biểu tượng tượng trưng cho các trận thủy chiến của quân dân nhà Trần đánh tan quân Nguyên Mông xâm lược.

Nghi lễ rước kiệu Thánh và nhang án 18 cụ Tổ tập trung tại Đám Hát vào ngày đầu tiên của lễ hội tượng trưng sức mạnh đoàn kết của 18 cụ Tổ cùng nhau xây dựng quê hương, của nhân dân làng Gạo. Nghi thức này được được người dân ví như Hội nghị Diên Hồng - hội nghị biểu dương tinh thần “Sát Thát” của quân dân nhà Trần, nhằm nêu cao tinh thần đoàn kết “vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước góp sức nên giặc phải đầu hàng”.

Trong lễ hội còn có sự xuất hiện của song long, rồng vàng và rồng xanh. Người dân trong làng giải thích, rồng vàng là biểu tượng vua Trần, rồng xanh biểu tượng cho tầng lớp nhân dân. Đôi song long trong lễ hội thể hiện chính sách “thân dân”, “dĩ dân vi bản” của nhà Trần.

Phát huy giá trị văn hóa

Trải qua những thăng trầm lịch sử, đã có khoảng thời gian đất nước chiến tranh, lễ hội không được diễn ra. Từ năm 1993, khi đền Đông của làng được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích Lịch sử - văn hóa quốc gia, người dân địa phương bắt đầu phục dựng lễ hội.

Vào những năm diễn ra lễ hội, người dân thôn Quả Linh, xã Thành Lợi lại náo nức chuẩn bị cho ngày hội lớn. Ngoài đường, cờ hoa được trang trí bắt mắt, người mang rơm trang trí đình đụn, người chuẩn bị thuyền rồng, các cô gái cũng nhịp nhàng tay thoi tập dệt cửi chuẩn bị ngày hội làng.

Ông Vũ Văn Hiền, thôn Quả Linh cho biết, nhóm của ông phụ trách phần thi đua thuyền tải lương. Ngày xưa, thuyền thường được làm bằng tre gọi là thuyền nan nhưng giờ đây người dân cải tiến làm thuyền bằng tôn, vừa an toàn lại bắt mắt người xem. Khi phần thi diễn ra, tiếng trống dồn cùng tiếng hò reo cổ vũ làm cho khí thế của những người tham gia thêm hồ hởi, dốc sức thi đấu.

Bà Nguyễn Thị Sen ở thôn Quả Linh, năm nào cũng tham gia phần thi dệt vải trên sông cho hay, xã Thành Lợi vốn có nghề dệt lâu đời. Do đó, trong hội không thể thiếu phần thi này, vì vừa tái hiện cảnh dân làng dốc sức lao động phục vụ triều đình, vừa nhắc nhở con cháu về nghề truyền thống của cha ông.

Ông Nguyễn Văn Thư, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Nam Định khẳng định, lễ hội Thái bình xướng ca là một trong những đặc trưng tiêu biểu nhất cho văn hóa dân gian, trong đó văn hóa làng gắn kết, hòa quyện với văn hóa dòng họ, văn hóa gia đình, trở thành những giá trị truyền thống, thể hiện bản sắc của quê hương.

Các hoạt động trong lễ hội thể hiện tư duy, nhận thức về nhân sinh quan, thế giới quan của cộng đồng dân cư, đặc biệt cư dân nông nghiệp lúa nước. Có thể nói lễ hội Thái bình xướng ca mang đậm nét đặc trưng, điển hình của văn hóa làng vùng Đồng bằng sông Hồng gắn liền với nền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước.

Lễ hội được nhân dân làng Quả Linh thực hành, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, bảo lưu, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, những năm gần đây, số người nắm giữ, thực hành di sản đều đã cao tuổi, sức khỏe bị hạn chế. Đội ngũ thanh niên đi làm ăn, công tác xa, sự tác động bởi cơ chế thị trường nên các chủ thể văn hóa ít tham gia các hoạt động lễ hội. Một số hoạt động trong lễ hội truyền thống xưa như: thi đọc mục lục, thả thơ, làm rồng mây… chưa được khôi phục.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thành Lợi Nguyễn Văn Đông, xác định lễ hội có tiềm năng kết nối với các di sản văn hóa khác trên địa bàn, tạo thành các tuyến, điểm tham quan du lịch văn hóa hấp dẫn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, những năm qua, công tác bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa đã được chú trọng. Xã xây dựng, triển khai chương trình, kế hoạch phục dựng các lễ hội đặc trưng, trò chơi dân gian. Đối với lễ hội Thái bình xướng ca, việc bảo tồn các công trình tín ngưỡng, như: đền Đông, đền Tây, đám Hát; phục dựng các nghi lễ, trò chơi trong lễ hội được địa phương quan tâm chỉ đạo, thực hiện.

Xã Thành Lợi đã lồng ghép nội dung giáo dục truyền thống tại các nhà trường, biên soạn tài liệu lịch sử trau dồi hiểu biết, tình yêu quê hương, đất nước với thế hệ trẻ, từ đó bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa trong đời sống.

Nguyễn Lành

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Là những địa phương sở hữu kho tàng văn hóa Chăm độc đáo và phong phú, những năm qua Khánh Hòa và Lâm Đồng đã có nhiều giải pháp để thu hút các nguồn lực đầu tư, tạo giá trị gia tăng từ kho tàng văn hóa.

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Sau hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ hiện trở thành địa phương có không gian văn hóa rộng lớn, hội tụ nhiều giá trị đặc sắc của vùng đất cội nguồn dân tộc, văn hóa đồng bằng Bắc Bộ và văn hóa miền núi Tây Bắc. 

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Văn hóa Chăm là một bộ phận quan trọng trong nền văn hóa đa dạng của Việt Nam. Trải qua nhiều thế kỷ, hệ thống di sản văn hóa Chăm vẫn lưu giữ những giá trị độc đáo về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Hàng trăm năm qua, những mái chùa Phật giáo Nam tông vừa là điểm tựa tín ngưỡng, vừa là nơi lưu giữ di sản của đồng bào Khmer. Giờ đây, khi “guồng quay” du lịch chạm đến từng phum sóc, những không gian thiêng liêng ấy nhanh chóng trở thành điểm đến đầy sức hút.

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Đồng bào dân tộc Dao ở xã Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Ninh) sở hữu nhiều di sản văn hóa đặc sắc. Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào người Dao, nhất là việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, nghề thêu, dân ca và các nghi lễ truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng... Đây cũng là việc cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Câu lạc bộ múa dân tộc xã Nha Bích (thành phố Đồng Nai) ra đời năm 2021, đến nay đã thu hút 35 thành viên, chia thành nhóm múa đương đại và nhóm múa dân tộc. Đây là lực lượng nòng cốt đoàn kết, tập hợp thanh niên là người đồng bào dân tộc thiểu số xã Nha Bích.

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Cao Bằng được biết đến là quê hương của hát then, đàn tính. Để lời then tiếng tính không chỉ vang lên ở mỗi nếp nhà, mà còn lan tỏa sâu rộng, những nghệ nhân, người truyền lửa cùng sự định hướng của ngành du lịch và chính quyền các cấp đã góp phần gìn giữ giá trị bền vững của quê hương giữa dòng chảy hiện đại.

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp với các chuyên gia Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam tổ chức khảo sát, đánh giá hiện trạng các tuyến, điểm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Đây là hoạt động quan trọng nhằm rà soát việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định danh hiệu dự kiến diễn ra vào năm 2027.

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Sáng 2/6, Ban tổ chức Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu tổ chức lễ phát động cuộc thi với chủ đề “Lai Châu - Mạch nguồn văn hóa, tiềm năng, động lực phát triển”. Lễ phát động được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến từ điểm cầu tỉnh đến điểm cầu 36 xã, phường trong tỉnh.

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Tại thành phố Cần Thơ, Phật giáo Nam tông tiếp tục thể hiện rõ vai trò trụ cột trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Không chỉ là điểm tựa tâm linh thiêng liêng, thiết chế này còn là không gian giáo dục, bảo vệ di sản và thắt chặt đại đoàn kết dân tộc.

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Ngày 30/5, thông tin từ Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, từ ngày 1 - 30/6, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 6 với chủ đề “Ngày hội gia đình”, hướng tới chào mừng kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026).

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn, xã Tân Hưng (thành phố Đồng Nai) vừa tổ chức công bố và trao Quyết định công nhận Câu lạc bộ Văn hóa truyền thống S’tiêng Tân Hưng. Câu lạc bộ được thành lập với 35 thành viên, trong đó Ban Chủ nhiệm gồm 7 thành viên do chị Điểu Thị Hồng giữ vai trò Chủ nhiệm.

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Tận dụng nguồn nguyên liệu cỏ bàng sẵn có ở các vùng biên giới (giáp ranh Campuchia) thuộc tỉnh An Giang, người dân địa phương đã tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như, túi xách thời trang, giỏ, ví và nhiều loại vật dụng gia đình, đồ trang trí nội thất… tạo nguồn thu nhập, ổn định cuộc sống.

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Là điểm sáng trong phong trào “Hát Xoan học đường” của tỉnh Phú Thọ, Trường Tiểu học Gia Cẩm, phường Việt Trì đã đưa những làn điệu Xoan cổ hòa vào nhịp sống học đường, để tiếng trống phách và câu hát giao duyên mỗi ngày ngân vang dưới mái trường gần 2.000 học sinh.

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Ngày 28/5, Bảo tàng Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức khai mạc Triển lãm “Cồng chiêng Tây Nguyên - Thanh âm từ đại ngàn”. Sự kiện diễn ra tại Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh đến hết ngày 28/6.

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Cuối tháng 5, những cánh đồng lúa ở Sơn La mang đến vẻ đẹp say đắm lòng người, với sắc vàng của mùa lúa chuẩn bị chín cùng sắc xanh mướt trải dài khắp các bản làng của núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, tạo nên bức tranh thiên nhiên yên bình, thơ mộng và đẹp đến nao lòng.

Trao truyền và phát huy văn hóa dân tộc trong trường học vùng biên

Trao truyền và phát huy văn hóa dân tộc trong trường học vùng biên

Giữa núi rừng biên giới Pà Vầy Sủ (Tuyên Quang), những điệu múa truyền thống, tiếng khèn, câu hát dân gian vẫn được các em học sinh nâng niu gìn giữ mỗi ngày. Từ mái trường vùng cao, tình yêu văn hóa dân tộc đang được thầy cô và cộng đồng bền bỉ trao truyền, góp phần gìn giữ mạch nguồn bản sắc nơi biên cương Tổ quốc.

Giữ gìn bản sắc dân tộc S’tiêng trong dòng chảy hiện đại

Giữ gìn bản sắc dân tộc S’tiêng trong dòng chảy hiện đại

Trong dòng chảy hiện đại, việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số luôn là một hành trình nhiều tâm huyết. Với cộng đồng người S’tiêng tại Đồng Nai, những điệu múa, lời ca không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là sợi dây kết nối các thế hệ. Suốt hơn ba năm qua, Câu lạc bộ văn hóa người S’tiêng BP đã trở thành nơi “giữ lửa” văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc của dân tộc mình.

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Sáng 24/5/2026, vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19 diễn ra sôi động tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, thu hút hàng nghìn người dân và du khách đến theo dõi, cổ vũ. Đây là điểm nhấn đặc biệt trong chuỗi hoạt động Festival mùa Hè “Vang xa vó ngựa cao nguyên” năm 2026. 

Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh - điểm nhấn du lịch văn hóa độc đáo

Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh - điểm nhấn du lịch văn hóa độc đáo

Giữa vùng đất đầy nắng gió, Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh nổi bật với kiến trúc độc đáo, không gian thanh tịnh và những giá trị văn hóa đặc sắc. Không chỉ là trung tâm của đạo Cao Đài, nơi đây còn trở thành điểm đến hấp dẫn để du khách tìm hiểu tín ngưỡng, khám phá nét đẹp kiến trúc, văn hóa cũng như đời sống tinh thần đặc trưng của vùng Nam Bộ, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước mỗi năm.

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026

Sáng 23/5, tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026 chính thức khai mạc, thu hút đông đảo người dân và du khách trong, ngoài tỉnh tham dự. Đây là hoạt động mở đầu cho chuỗi sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra đến hết ngày 31/5 với chủ đề “Vang xa vó ngựa cao nguyên”.