Nằm ven sông Hậu, làng Chăm Châu Phong (xã Châu Phong, tỉnh An Giang) sở hữu món bánh bò nướng Ha Cô mộc mạc nhưng lại tạo nên sức hấp dẫn riêng có. Từ những nguyên liệu giản dị như bột gạo, bột mì, nước cốt dừa, đường và trái thốt nốt chín, đồng bào đã khéo léo tạo nên món ăn truyền thống độc đáo khiến du khách say mê khi có dịp thưởng thức.
Bàn tay khéo léo của người làm bánh
Mỗi sớm, hương thơm béo của nước cốt dừa quyện cùng mùi thốt nốt chín đã lan khắp làng Chăm Châu Phong. Trước hiên nhà, nghệ nhân Rofiah nung bếp đất đỏ lửa, từng chiếc chảo nhỏ được đặt ngay ngắn trên bếp than hồng, bắt đầu một ngày làm bánh bò nướng Ha Cô. Với người Chăm ở Châu Phong, đây không chỉ là món ăn mà còn là ký ức, là nếp sinh hoạt gắn với đời sống cộng đồng.
Trước kia, bánh bò nướng Ha Cô chỉ được sử dụng phổ biến trong các dịp lễ hội, đám cưới, ăn hỏi trong cộng đồng người Chăm. Vài năm trở lại đây, món bánh trở thành món ăn nổi tiếng được nhiều du khách tìm thưởng thức khi đến làng Chăm Châu Phong. Đặc biệt, năm 2022, nghệ nhân Rofiah giành Huy chương Vàng tại Lễ hội bánh dân gian Nam Bộ lần thứ 9 đã góp phần nâng tầm thương hiệu Ha Cô.
Bột bánh làm từ bột gạo, nước cốt dừa, đường và thốt nốt tạo nên hương vị đặc trưng của bánh.
Theo nghệ nhân Rofiah, nguyên liệu chính làm nên món bánh bò gồm trái thốt nốt già, bột gạo, nước cốt dừa, đường... Làm bánh bò nướng Ha Cô không khó nhưng để làm ra chiếc bánh đẹp không dễ bởi nó còn tùy thuộc độ khéo tay của người làm. Khi đổ bánh, chỉ cần sai một khâu nhỏ, bánh sẽ không nở, không xốp hoặc không giữ được hình dáng. Để có chiếc bánh ngon đạt chuẩn, phụ nữ Chăm làm bánh thường chọn mua gạo sóc của đồng bào dân tộc Khmer trồng tại vùng núi Thất Sơn, tỉnh An Giang.
“Gạo sau khi ngâm mềm được xay nhuyễn, sau đó bột ủ cùng đường và nước lấy từ thịt trái thốt nốt chín. Thời gian ủ từ 6 giờ đồng hồ trở lên thì bánh mới có độ phồng và độ xốp. Ủ chưa đủ thời gian, bánh không nở; nếu ủ quá lâu, bánh dễ chua, mất vị ngọt thanh vốn có”, nghệ nhân Rofiah chia sẻ bí quyết.
Công đoạn nướng bánh cũng đòi hỏi sự tập trung và khéo léo. Bánh được đổ vào chảo nhỏ đặt trên bếp đất nung. Lượng bột phải vừa đủ, lửa than phải đều. Trong suốt quá trình nướng, bánh không được lật. Chỉ một thao tác mạnh tay cũng có thể làm bánh xẹp hoặc méo.
Bánh được nướng trên khuôn gang truyền thống, tỏa hương thơm hấp dẫn.
Để mặt bánh chín vàng đều, nghệ nhân hơ nóng nắp chảo trên bếp củi rồi nhanh tay đậy lên. Hơi nóng từ nắp giúp mặt trên chín đều, tạo nên hình dáng nón nhọn đặc trưng. Một chiếc bánh đạt chuẩn phải vàng ruộm, nổi phồng căng tròn. Vỏ ngoài hơi giòn, bên trong mềm xốp, tỏa hương thơm đặc trưng của thốt nốt và dừa.
Khi bánh vừa chín, lớp vỏ vàng ánh lên dưới nắng, mùi thơm lan tỏa khiến ai đi ngang cũng phải dừng chân muốn thưởng thức. Ăn một miếng bánh còn nóng, vị ngọt thanh và béo nhẹ tan dần nơi đầu lưỡi, để lại dư vị khó quên.
Với người Chăm, bánh bò nướng Ha Cô còn mang ý nghĩa văn hóa, tâm linh sâu sắc. Hình dáng nón nhọn tượng trưng cho sự sinh sôi, no ấm. Vì vậy, bánh được người Chăm sử dụng trong lễ hội truyền thống, lễ cưới, lễ cúng tại thánh đường hay những sự kiện quan trọng của gia đình, cộng đồng.
Cùng với sự phát triển của du lịch văn hóa cộng đồng ở làng chăm Châu Phong, bánh bò nướng Ha Cô đã vượt ra khỏi không gian làng, để trở thành đặc sản được nhiều du khách tìm đến thưởng thức. Không ít người thích thú khi tận mắt xem nghệ nhân đổ bột, đậy nắp đất nung và chờ chiếc bánh phồng lên trên than hồng.
Đặc sản làng Chăm vươn xa
Nghệ nhân Rofiah làm bánh bò nướng Ha Cô.
Tham gia cùng đoàn du khách tham làng chăm Châu Phong, chị Nguyễn Thảo My (Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ, chị đã nghe kể nhiều về món bánh bò nướng An Giang. Khi đến làng Chăm Châu Phong, được tận mắt trải nghiệm chị mới thực sự cảm nhận được cái hồn của món bánh. Nhìn chiếc bánh từ từ phồng lên, vàng óng và tỏa hương thơm ngọt dịu của thốt nốt, chị thấy rất thú vị và đã hiểu vì sao món bánh dân dã này lại có sức hút đến vậy. Đây không chỉ là trải nghiệm ẩm thực mà còn là cơ hội để chị hiểu thêm về văn hóa và đời sống của đồng bào Chăm tại An Giang.
Từng chiếc chảo nhỏ nướng bánh được đặt ngay ngắn trên bếp than hồng.
Trên nhiều con đường làng tại Chăm Châu Phong, những chiếc bánh bò nướng Ha Cô xếp ngay ngắn trên mẹt tre, hình nón nhọn đều tăm tắp, thơm lừng mùi thốt nốt đã trở thành hình ảnh quen thuộc đối với khách du lịch. Du khách vừa thưởng thức bánh, vừa lắng nghe câu chuyện về phong tục, đời sống của người Chăm, để rồi thêm yêu mến vùng đất An Giang đa dạng văn hóa.
Bánh được đổ vào chảo nhỏ đặt trên bếp đất nung.
Nghệ nhân Rofiah cho biết, bà có mặt ở nhiều hội thi, hội chợ quảng bá ẩm thực trong và ngoài tỉnh. Với bà, mỗi chiếc bánh không chỉ để bán, mà còn là cách kể câu chuyện về dân tộc mình. Bà mong muốn, qua chiếc bánh nhỏ này, nhiều người sẽ hiểu hơn văn hóa ẩm thực cũng như truyền thống của người Chăm.
Để mặt bánh chín vàng đều, nghệ nhân hơ nóng nắp chảo trên bếp củi rồi nhanh tay đậy lên.
Từ gian bếp nhỏ ven dòng sông Hậu, bánh bò nướng Ha Cô đã vươn khỏi lũy tre làng, trở thành điểm nhấn đặc sắc trong cẩm nang du lịch An Giang. Món bánh mộc mạc ấy đủ sức níu chân du khách mỗi lần ghé thăm làng Chăm Châu Phong không chỉ bởi hương vị ngọt thanh, béo dịu mà còn bởi câu chuyện văn hóa của đồng bào.
Bánh vừa ra lò với lớp vỏ vàng óng, bên trong mềm xốp.
Giữa nhịp sống hiện đại, một số giá trị ẩm thực truyền thống dần phai nhạt nhưng bánh bò nướng Ha Cô vẫn bền bỉ hiện diện nhờ tâm huyết của những nghệ nhân gìn giữ nghề xưa. Hơn cả một món ăn, đó là thành quả của sự cần mẫn và đôi tay khéo léo của đồng bào Chăm An Giang, những con người lặng lẽ giữ lửa cho hồn quê giữa dòng chảy thời gian./.
