Ngày 28/2, chính quyền và nhân dân xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ, tổ chức khôi phục Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu sau 19 năm gián đoạn, thu hút đông đảo cán bộ, nhân dân và du khách thập phương.
Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu được ra đời ở làng cổ Gia Ninh, xã Thanh Đình (nay là xã Hy Cương) là lễ hội tín ngưỡng phồn thực nông nghiệp, thể hiện ước nguyện của cộng đồng về mùa màng bội thu và sự sinh sôi nảy nở. Trước kia, lễ hội được tổ chức vào ngày mùng 3 - 4 tháng Giêng với những cổ tục đặc sắc như rước ông Giải, rước ông Khiu, bà Khiu. Trải qua thời gian, Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu đã bị mai một. Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân, UBND xã Hy Cương tổ chức khôi phục Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu vào năm Bính Ngọ 2026. Lễ hội diễn ra ngày 27 - 28/2.
Thực hiện nghi lễ phồn thực tại Oa Nhà Nít (một địa điểm tại xã Hy Cương) tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở, gắn với tín ngưỡng cầu mùa của cư dân nông nghiệp. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Lễ hội gồm hai phần. Ở phần lễ, nghi thức tế nam quan tại đình Thanh Đình là một nội dung trọng tâm của Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu. Ban tế gồm 13 cụ cao niên trong xã, đều từ 60 tuổi trở lên, có sức khỏe, minh mẫn, đức độ, gia đình chấp hành tốt chủ trương, chính sách, không vướng tang chế, vợ chồng song toàn, con cháu nền nếp. Trong đó, 1 cụ giữ vai trò Chủ tế, đồng thời là ông Khiu, am hiểu nghi lễ, gia phong mẫu mực.
Bà Khiu do một thiếu niên nam 13 - 16 tuổi đóng giả, được giữ kín danh tính theo tục lệ làng Thanh Đình; khi rước che khăn đỏ, có người hộ giá. Ba ông Giải được làm bằng tre bánh tẻ dài 7 - 9m, tạo hình rồng, trang trí giấy ngũ sắc, kèm hình tôm, cá, rùa… mang đậm sắc thái tín ngưỡng dân gian.
Nghi thức rước Ông Khiu, Bà Khiu. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Đoàn rước được tổ chức theo trình tự truyền thống, mở đầu là đội múa lân khai lộ, xua tà khí, rước tài lộc. Tiếp đến là đội cờ, trống chiêng vang vọng, tạo khí thế hào hùng và linh thiêng. Đội múa sênh tiền, chấp kích - bát bửu tôn vinh uy quyền thần thánh, gửi gắm ước vọng bình an. Theo sau là các kiệu lễ vật, kiệu bát cống rước Thành hoàng, kiệu ông Khiu, bà Khiu, ông Giải, thể hiện niềm tin tâm linh và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”…
Phần hội với nhiều hoạt động phong phú đã thu hút hàng nghìn người dân trong tỉnh tham gia với các trò chơi dân gian truyền thống, hoạt động thể thao, văn nghệ… tạo nên bầu không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu Xuân.
Theo tục lệ dân gian, Ông Khiu - Bà Khiu là hai nhân vật linh thiêng được cộng đồng lựa chọn kỹ lưỡng để hóa thân trong lễ hội, thường là những người có gia đình hòa thuận, phẩm hạnh tốt, được dân làng tín nhiệm. Bà Khiu khi tham gia nghi lễ thường che mặt bằng tấm mạng vải, thể hiện sự kín đáo, trang nghiêm và yếu tố linh thiêng trong tín ngưỡng dân gian. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Bà Nguyễn Thu Hiền, Chủ tịch UBND xã Hy Cương nhấn mạnh, Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu là nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần bồi đắp đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’ của dân tộc. Việc khôi phục lễ hội sau 19 năm gián đoạn thể hiện quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương trong gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống. Quá trình khôi phục lễ hội được triển khai thận trọng, dựa trên cơ sở tư liệu, hồ sơ di tích và tham vấn ý kiến các nhà nghiên cứu, cơ quan chuyên môn. Địa phương đã tổ chức hội thảo, lấy ý kiến rộng rãi trong cộng đồng dân cư nhiều lần để thống nhất phương án phục dựng, bảo đảm giữ gìn tối đa các giá trị cốt lõi của lễ hội truyền thống.
Lễ hội được tái hiện với đầy đủ các nghi thức tiêu biểu như: Nghi thức rước ông Khiu, bà Khiu gắn với tục hèm mang yếu tố tín ngưỡng phồn thực; nghi lễ bái vọng; nghi lễ chạy quân; nghi lễ rước và hóa ông Giải; nghi lễ cầu mùa trên giàn Khiu…Mỗi nghi lễ đều chứa đựng tầng sâu biểu tượng về ước vọng sinh sôi, no đủ, mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.
Phần hội với các màn diễn xướng dân gian đặc sắc, nghi thức rước Ông Giải, cờ Kim Ngưu và hoạt động bắt cá truyền thống diễn ra sôi nổi, thu hút đông người dân và du khách tham dự. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Việc khôi phục lễ hội không chỉ dừng lại ở ý nghĩa bảo tồn nguyên gốc các giá trị truyền thống mà còn mở ra hướng phát huy di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa tâm linh. UBND xã Hy Cương đặt mục tiêu từng bước hoàn thiện hồ sơ, đề nghị UBND tỉnh Phú Thọ xem xét, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh Lễ hội rước ông Khiu, bà Khiu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khi đủ điều kiện. Địa phương sẽ tiếp tục rà soát, xây dựng kế hoạch tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa đã xuống cấp; nghiên cứu khôi phục các lễ hội truyền thống khác bị gián đoạn như Lễ hội Hạ điền đình Cổ Tích, Lễ hội Cầu đãi bách thần tại đình Hạ, đình Thượng, Chu Hóa… qua đó góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ./.
