Lão ngư Nguyễn Huýnh “giữ lửa” trò Kiều trên quê hương Nguyễn Du

Lão ngư Nguyễn Huýnh “giữ lửa” trò Kiều trên quê hương Nguyễn Du

 74 tuổi đời nhưng lão ngư Nguyễn Huýnh ở xã Xuân Liên, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh) đã có đến hơn 50 năm biết và say mê trò Kiều. Quanh năm bám biển với tay lưới, tay chèo nhưng đam mê mãnh liệt với những câu hát Kiều chưa bao giờ tắt, ông Huýnh làm Chủ nhiệm Câu lạc bộ trò Kiều xã Xuân Liên với mong mỏi, tiếng trống trò Kiều sẽ không bao giờ tắt nơi vùng biển ngang huyện Nghi Xuân.

Lão ngư Nguyễn Huýnh “giữ lửa” trò Kiều trên quê hương Nguyễn Du ảnh 1Ông Nguyễn Huýnh tự tay mình làm những thanh kiếm, chiếc mũ... để phục vụ cho Câu lạc bộ trò Kiều. Ảnh: giaoducthoidai.vn

Các cụ cao niên, am hiểu trò Kiều ở vùng Nghi Xuân cho biết: Sau khi có Truyện Kiều, nửa thế kỷ sau, các loại hình văn nghệ dân gian dựa trên Truyện Kiều bắt đầu xuất hiện. Khoảng cuối thế kỷ XIX, ở vùng Bắc Nghệ An, Truyện Kiều được chuyển thể sang trò Kiều - sự kết hợp giữa hát tuồng và hát chèo Kiều kết hợp với diễn xuất, làm trò và các làn điệu khác như: dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh, ca Huế, ca Trù…

Trò Kiều về quê hương tác giả Truyện Kiều vào khoảng những năm 1920, tức 100 năm sau khi cụ Nguyễn Du qua đời, do cư dân vùng Nghi Lộc, Diễn Châu, Quỳnh Lưu (Nghệ An) vào làm ăn rồi lập phường hát. Hát trò nghĩa là có hát, có diễn và có làm trò vui. Kịch bản của một vở trò Kiều được xây dựng dựa trên cốt Truyện Kiều và hầu như không thay đổi.

Trò Kiều phát triển mạnh mẽ nhất ở Nghi Xuân có lẽ là vào khoảng những năm 1957, toàn huyện Nghi Xuân có 6 xã có đội hát diễn trò Kim Vân Kiều: Tiên Điền, Xuân Thành, Cổ Đạm, Xuân Lĩnh, Xuân Liên. Trải qua hai cuộc chiến tranh, phong trào hát trò Kiều rời rạc rồi tan rã dần. Đến nay, Tiên Điền và Xuân Liên là hai địa phương có đội diễn trò Kiều còn tồn tại và đang được phát triển.

Sinh ra nơi làng chài Cam Lâm (xã Xuân Liên, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh), lại ảnh hưởng bởi tư tưởng Nho giáo của người cha nên từ nhỏ ông Nguyễn Huýnh đã biết đọc Truyện Kiều. Hai mươi hai tuổi, nhân dịp đầu xuân, ông Huýnh được giao đóng vai Kim Trọng trong một phân đoạn trò Kiều. Kể từ đó, ông mê say loại hình nghệ thuật này lúc nào không hay.

Nhớ lại thời trai trẻ tham gia trong đội trò Kiều, ông Nguyễn Huýnh kể: “Những năm trước 1960 đội trò Kiều xã Xuân Liên từng đi biểu diễn khắp nơi trong huyện Nghi Xuân. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, đội trò Kiều được mời đi diễn nhiều nơi phục vụ các đơn vị chiến đấu và được tặng cờ xuất sắc về phong trào “Tiếng hát át tiếng bom’’.

Bà Lê Thị Hạc, 73 tuổi, vợ ông Huýnh chia sẻ: “Ngày đó, tôi mê và cưới ông cũng chỉ vì mê vai diễn Kim Trọng của ông trong những lần ông đi diễn trò Kiều. Cưới nhau không được bao lâu thì ông lên đường nhập ngũ, lúc đó trong vali chỉ có vỏn vẹn một bộ quần áo và một cuốn Truyện Kiều chép tay mà ông còn giữ đến tận bây giờ”.

Hòa bình lập lại, phong trào hát trò Kiều ở xã Xuân Liên cũng dần tan rã, những “nghệ nhân nông dân” tất bật cho mưu sinh. Chứng kiến trò Kiều dần mai một trên quê hương, đặc biệt là khi các cụ cao niên am hiểu về trò Kiều đã qua đời, ông Nguyễn Huýnh trăn trở, phải khôi phục lại trò Kiều, đưa trò Kiều trở lại với đời sống người dân làng biển. Năm 1984, trò Kiều chính thức được khôi phục lại ở xã Xuân Liên.

Ông Huýnh chia sẻ: “Khó khăn nhất trong việc khôi phục và gìn giữ trò Kiều lúc đó là tìm kiếm người vừa “có thanh, có sắc” lại đam mê trò Kiều để tham gia vào đội hát. Thời đó, chỉ có đàn ông mới tham gia biểu diễn trò Kiều, phụ nữ vì lo lắng những uẩn khúc, ai oán của nhân vật có thể “vận” vào người nhập vai nên hầu như không tham gia diễn. Tuy nhiên, bằng tâm huyết, đam mê nghệ thuật trong sáng của các cụ: Mai Ngận, Hồ Kim Sơn, Phan Sáu, Phan Trưởng… đã “hóa giải” định kiến ấy. Sau này, sự nhiệt tình tham gia của các diễn viên nữ như: Trần Thị Vinh, Nguyễn Thị Hai, Ngô Thị Minh đã đem lại luồng sinh khí mới cho các buổi diễn trò Kiều”.

Để lan tỏa trò Kiều, ông Nguyễn Huýnh vận động con cái của những người đã biểu diễn trò Kiều trước đây và con cháu, anh em mình cùng tham gia vào đội trò Kiều. Ngôi nhà nhỏ của vợ chồng ông Huýnh bà Hạc trở thành sân khấu để đội trò Kiều tập luyện và lưu giữ trang phục, đạo cụ. Ông Huýnh là người trực tiếp viết kịch bản cho các vở diễn và đảm nhận những vai khó như vai Kim Trọng, Từ Hải, vai Lão…

Ba gian nhà cấp bốn đơn sơ của vợ chồng ông Huýnh, có đến hai gian ông dành để treo các trang phục, đạo cụ để biểu diễn trò Kiều. Ông Huýnh cho biết, do điều kiện của đội trò Kiều còn khó khăn, hầu hết đạo cụ của đội đều do các thành viên và ông Nguyễn Huýnh tự mày mò, chế tác.

Đến nay, Câu lạc bộ trò Kiều xã Xuân Liên có 16 thành viên, gồm 8 nam, 8 nữ do ông Nguyễn Huýnh làm chủ nhiệm. Tuy nhiên, khi cần có thể mời thêm vài chục người tham gia các trích đoạn cần nhiều diễn viên do ở làng Cam Lâm bất kỳ ai cũng có thể thuộc và hát được dăm bảy câu Kiều. Trò Kiều dần trở nên phổ biến nên ở bất cứ cuộc vui nào, người làng Cam Lâm cũng tổ chức ngâm Kiều, lẩy Kiều. Tại các cuộc thi văn nghệ giữa các thôn, xóm, dòng họ có không ít cặp diễn viên là cha con, vợ chồng, anh chị em cùng lên sân khấu để thi tài với đội bạn.

Ghi nhận những nỗ lực, đam mê, cống hiến để bảo tồn, gìn giữ trò Kiều của ông Nguyễn Huýnh, năm 2012, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao tặng bằng công nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian. Đây là nguồn động viên to lớn để nghệ nhân Nguyễn Huýnh tiếp tục “giữ lửa” trò Kiều.

Ông Huýnh chia sẻ: “Giờ tôi tuổi cũng đã cao, sức không còn khỏe, tôi chỉ mong muốn, chính quyền huyện Nghi Xuân tạo điều kiện để trò Kiều được truyền dạy trong các nhà trường. Mong mỏi các thế hệ sau này sẽ giữ gìn và phát triển hơn nữa loại hình nghệ thuật đặc sắc đậm tính dân gian này”.

Chủ tịch UBND xã Xuân Liên Mai Anh Lý cho biết: “Mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng Câu lạc bộ trò Kiều xã Xuân Liên do ông Nguyễn Huýnh làm chủ nhiệm đã tập luyện, hoạt động sôi nổi, góp phần bảo tồn và gìn giữ bộ môn nghệ thuật đậm tính dân gian này. Đặc biệt, tại dịp kỷ niệm 255 năm Ngày sinh, tưởng niệm 200 năm Ngày mất Đại thi hào Nguyễn Du, các tiết mục của câu lạc bộ trò Kiều được đông đảo công chúng trong và huyện đón nhận. Địa phương sẽ luôn tiếp tục đồng hành, ủng hộ để hoạt động của Câu lạc bộ trò Kiều tiếp tục được lan tỏa”.

Hoàng Ngà

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Bảo tồn thư tịch cổ của người Chăm loại hình tư liệu đặc biệt quý hiếm

Bảo tồn thư tịch cổ của người Chăm loại hình tư liệu đặc biệt quý hiếm

Thư tịch cổ của người Chăm ở Khánh Hòa là một bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa của dân tộc Việt Nam. Thư tịch không chỉ lưu giữ những tri thức về lịch sử,mà còn phản ánh quá trình sáng tạo, tiếp biến văn hóa tri thức độc đáo của đồng bào Chăm. Tuy nhiên, Thư tịch cổ cũng đang dần bị bào mòn theo thời gian.

Phát huy giá trị Di tích lịch sử sóc Bom Bo và các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Phát huy giá trị Di tích lịch sử sóc Bom Bo và các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 24/6, Lễ công bố Quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đối với Di tích lịch sử sóc Bom Bo và Quyết định đưa Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, người M’nông vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được tổ chức tại Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo (xã Bom Bo).

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Là những địa phương sở hữu kho tàng văn hóa Chăm độc đáo và phong phú, những năm qua Khánh Hòa và Lâm Đồng đã có nhiều giải pháp để thu hút các nguồn lực đầu tư, tạo giá trị gia tăng từ kho tàng văn hóa.

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Sau hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ hiện trở thành địa phương có không gian văn hóa rộng lớn, hội tụ nhiều giá trị đặc sắc của vùng đất cội nguồn dân tộc, văn hóa đồng bằng Bắc Bộ và văn hóa miền núi Tây Bắc. 

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Văn hóa Chăm là một bộ phận quan trọng trong nền văn hóa đa dạng của Việt Nam. Trải qua nhiều thế kỷ, hệ thống di sản văn hóa Chăm vẫn lưu giữ những giá trị độc đáo về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Hàng trăm năm qua, những mái chùa Phật giáo Nam tông vừa là điểm tựa tín ngưỡng, vừa là nơi lưu giữ di sản của đồng bào Khmer. Giờ đây, khi “guồng quay” du lịch chạm đến từng phum sóc, những không gian thiêng liêng ấy nhanh chóng trở thành điểm đến đầy sức hút.

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Đồng bào dân tộc Dao ở xã Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Ninh) sở hữu nhiều di sản văn hóa đặc sắc. Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào người Dao, nhất là việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, nghề thêu, dân ca và các nghi lễ truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng... Đây cũng là việc cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Câu lạc bộ múa dân tộc xã Nha Bích (thành phố Đồng Nai) ra đời năm 2021, đến nay đã thu hút 35 thành viên, chia thành nhóm múa đương đại và nhóm múa dân tộc. Đây là lực lượng nòng cốt đoàn kết, tập hợp thanh niên là người đồng bào dân tộc thiểu số xã Nha Bích.

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Cao Bằng được biết đến là quê hương của hát then, đàn tính. Để lời then tiếng tính không chỉ vang lên ở mỗi nếp nhà, mà còn lan tỏa sâu rộng, những nghệ nhân, người truyền lửa cùng sự định hướng của ngành du lịch và chính quyền các cấp đã góp phần gìn giữ giá trị bền vững của quê hương giữa dòng chảy hiện đại.

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp với các chuyên gia Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam tổ chức khảo sát, đánh giá hiện trạng các tuyến, điểm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Đây là hoạt động quan trọng nhằm rà soát việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định danh hiệu dự kiến diễn ra vào năm 2027.

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Sáng 2/6, Ban tổ chức Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu tổ chức lễ phát động cuộc thi với chủ đề “Lai Châu - Mạch nguồn văn hóa, tiềm năng, động lực phát triển”. Lễ phát động được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến từ điểm cầu tỉnh đến điểm cầu 36 xã, phường trong tỉnh.

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Tại thành phố Cần Thơ, Phật giáo Nam tông tiếp tục thể hiện rõ vai trò trụ cột trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Không chỉ là điểm tựa tâm linh thiêng liêng, thiết chế này còn là không gian giáo dục, bảo vệ di sản và thắt chặt đại đoàn kết dân tộc.

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Ngày 30/5, thông tin từ Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, từ ngày 1 - 30/6, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 6 với chủ đề “Ngày hội gia đình”, hướng tới chào mừng kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026).

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn, xã Tân Hưng (thành phố Đồng Nai) vừa tổ chức công bố và trao Quyết định công nhận Câu lạc bộ Văn hóa truyền thống S’tiêng Tân Hưng. Câu lạc bộ được thành lập với 35 thành viên, trong đó Ban Chủ nhiệm gồm 7 thành viên do chị Điểu Thị Hồng giữ vai trò Chủ nhiệm.

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Tận dụng nguồn nguyên liệu cỏ bàng sẵn có ở các vùng biên giới (giáp ranh Campuchia) thuộc tỉnh An Giang, người dân địa phương đã tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như, túi xách thời trang, giỏ, ví và nhiều loại vật dụng gia đình, đồ trang trí nội thất… tạo nguồn thu nhập, ổn định cuộc sống.

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Là điểm sáng trong phong trào “Hát Xoan học đường” của tỉnh Phú Thọ, Trường Tiểu học Gia Cẩm, phường Việt Trì đã đưa những làn điệu Xoan cổ hòa vào nhịp sống học đường, để tiếng trống phách và câu hát giao duyên mỗi ngày ngân vang dưới mái trường gần 2.000 học sinh.

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Ngày 28/5, Bảo tàng Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức khai mạc Triển lãm “Cồng chiêng Tây Nguyên - Thanh âm từ đại ngàn”. Sự kiện diễn ra tại Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh đến hết ngày 28/6.

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Cuối tháng 5, những cánh đồng lúa ở Sơn La mang đến vẻ đẹp say đắm lòng người, với sắc vàng của mùa lúa chuẩn bị chín cùng sắc xanh mướt trải dài khắp các bản làng của núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, tạo nên bức tranh thiên nhiên yên bình, thơ mộng và đẹp đến nao lòng.

Trao truyền và phát huy văn hóa dân tộc trong trường học vùng biên

Trao truyền và phát huy văn hóa dân tộc trong trường học vùng biên

Giữa núi rừng biên giới Pà Vầy Sủ (Tuyên Quang), những điệu múa truyền thống, tiếng khèn, câu hát dân gian vẫn được các em học sinh nâng niu gìn giữ mỗi ngày. Từ mái trường vùng cao, tình yêu văn hóa dân tộc đang được thầy cô và cộng đồng bền bỉ trao truyền, góp phần gìn giữ mạch nguồn bản sắc nơi biên cương Tổ quốc.

Giữ gìn bản sắc dân tộc S’tiêng trong dòng chảy hiện đại

Giữ gìn bản sắc dân tộc S’tiêng trong dòng chảy hiện đại

Trong dòng chảy hiện đại, việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số luôn là một hành trình nhiều tâm huyết. Với cộng đồng người S’tiêng tại Đồng Nai, những điệu múa, lời ca không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là sợi dây kết nối các thế hệ. Suốt hơn ba năm qua, Câu lạc bộ văn hóa người S’tiêng BP đã trở thành nơi “giữ lửa” văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc của dân tộc mình.

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19

Sáng 24/5/2026, vòng chung kết Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà lần thứ 19 diễn ra sôi động tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, thu hút hàng nghìn người dân và du khách đến theo dõi, cổ vũ. Đây là điểm nhấn đặc biệt trong chuỗi hoạt động Festival mùa Hè “Vang xa vó ngựa cao nguyên” năm 2026.