Giá trị giáo dục độc đáo trong "Gia huấn ca nam" của người Khmer Nam Bộ

“Gia huấn ca nam” là tác phẩm thơ giáo huấn đặc sắc của người Khmer Nam Bộ, được truyền từ đời này sang đời khác để răn dạy nam giới về đạo lý, nhân cách và cách ứng xử trong gia đình, xã hội. Với ngôn ngữ giản dị, thể thơ truyền thống dễ thuộc, dễ nhớ, tác phẩm được dạy trong gia đình, chùa chiền và trường học. Không chỉ mang giá trị đạo đức, “Gia huấn ca nam” còn là nền tảng văn hóa giáo dục, đồng thời là kho tàng tri thức dân gian của cộng đồng người Khmer.

Achar Mai Dũng Trang, giáo viên Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ cho biết, bài thơ "Gia huấn ca nam" mang tính giáo huấn, truyền đạt lời dạy con trai về việc giữ gìn phẩm chất và đạo đức trong mọi hoàn cảnh.

Tác phẩm được sáng tác theo thể loại thơ Brahmakite, với thể thơ 5–6 chữ giàu nhạc điệu và cảm xúc, thường được ví như tiếng vọng trong trẻo của thần Brahma - một trong những thể thơ đặc sắc của văn học truyền thống Khmer.

Đặc biệt, Brahmakite có tới 12 giọng ngâm đặc trưng, được sử dụng linh hoạt theo từng cung bậc cảm xúc và bối cảnh nghi lễ. Trong đó, phổ biến nhất là giọng ngâm nhẹ nhàng, trầm lắng và mộc mạc, thể hiện sự kính cẩn xen lẫn nét trìu mến, tạo chiều sâu truyền cảm cho tác phẩm.

img-3334.jpg
Tập thơ Gia huấn Ca Nam được sáng tác theo thể loại Brahmakite (thể thơ 5-6 chữ), một thể thơ truyền thống phổ biến trong văn học dân gian Khmer. Ảnh: Sơn Hên

Trước kia, các thể loại Gia huấn ca nói chung và "Gia huấn ca nam" nói riêng, được ghi chép thủ công trên những chất liệu truyền thống như sách vàng, lá buông - vốn mang đậm tính linh thiêng và giá trị văn hóa của người Khmer. Theo thời gian, tác phẩm dần được sao chép, in ấn trong sách vở và ngày nay còn được bảo tồn trên các hệ thống số hiện đại. Ở nhiều địa phương, "Gia huấn ca nam" vẫn được lưu giữ trong các ngôi chùa như một nguồn tư liệu quý báu, phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy và tìm hiểu văn hóa truyền thống.

Về nội dung, "Gia huấn ca nam" chủ yếu chuyển tải những lời răn dạy của người xưa đến các chàng trai Khmer, trước hết phải hiếu thảo với cha mẹ, biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục và luôn thể hiện sự vâng lời, chăm sóc. Khi lập gia đình, người chồng cần sống chung thủy, yêu thương vợ, tránh hành vi vũ phu, cư xử đúng mực. Trong vai trò làm cha, phải là tấm gương cho các con, dạy con sống có đạo đức, biết lễ nghĩa và tôn trọng người khác.

img-3356.jpg
Nội dung của "Gia huấn ca nam" chủ yếu chuyển tải những lời răn dạy của người xưa dành cho các chàng trai Khmer. Ảnh: Sơn Hên

Bên cạnh đó, tác phẩm nhấn mạnh tinh thần trách nhiệm trong cuộc sống: Tiết kiệm, tích lũy tài sản, siêng năng lao động và duy trì sự hòa thuận, tôn trọng lẫn nhau trong gia đình. Trước khi ra khỏi nhà, nên thông báo với người thân để tạo sự yên tâm. Đồng thời, người đàn ông cần tránh xa các tệ nạn như cờ bạc, rượu chè và những mối quan hệ không lành mạnh nhằm xây dựng một cuộc sống bền vững, đạo đức và chuẩn mực.

"Gia huấn ca nam" là nét văn hóa truyền thống lâu đời của người Khmer, thường xuất hiện trong sinh hoạt gia đình, cộng đồng hoặc sau ngày lao động, người dân thường ngả lưng trên võng ngâm thơ để giải tỏa mệt nhọc. Với hàng chục câu thơ, thể loại này đòi hỏi người ngâm phải có trí nhớ tốt và biết chữ Khmer để học thuộc lòng. Do đó, nghệ nhân ngâm "Gia huấn ca nam" chủ yếu là người lớn tuổi.

img-0350.jpg
Trong lễ cưới của người Khmer, vị Achar thường dặn dò cô dâu chú rể về cuộc sống hôn nhân sau này, với lời lẽ được trích dẫn từ tập thơ Gia huấn ca. Ảnh: Sơn Hên

Trước sự phát triển của các phương tiện truyền thông, loại hình ngâm "Gia huấn ca nam" dần bị mai một. Những người học thuộc lòng đã lớn tuổi qua đời mà không có người kế thừa. Hiện nay, "Gia huấn ca nam" chỉ còn được giảng dạy tại một số chùa, trường học, trong đó có Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ (tỉnh Sóc Trăng cũ), đưa vào giảng dạy ở bậc trung học phổ thông, mỗi tuần có ba tiết, cùng các phân môn khác.

img-9521.jpg
Theo truyền thống, nam giới Khmer khi trưởng thành thường vào chùa xuất gia trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm báo hiếu cha mẹ và bày tỏ lòng biết ơn đối với công lao sinh thành, dưỡng dục. Ảnh: Sơn Hên

Tác phẩm "Gia huấn ca nam" không chỉ có giá trị đạo đức, giáo dục mà còn phản ánh sâu sắc văn hóa, tín ngưỡng cùng quan niệm sống truyền thống của người Khmer. Đến nay, tác phẩm vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng đạo đức và nhân cách cho thế hệ trẻ Khmer. Để bảo tồn và p.hát huy giá trị hơn nữa trong đời sống cộng đồng người Khmer Nam Bộ, cần có sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan chức năng trong công tác sưu tầm, nghiên cứu, chú giải, biên soạn sách giáo khoa để đưa vào chương trình giảng dạy và chuyển ngữ./.

Báo Tin tức và Dân tộc

Có thể bạn quan tâm

'Tết chiến sĩ Điện Biên - Xuân 1954': Khi ký ức lịch sử sống dậy giữa mùa Xuân hôm nay

'Tết chiến sĩ Điện Biên - Xuân 1954': Khi ký ức lịch sử sống dậy giữa mùa Xuân hôm nay

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (tỉnh Điện Biên), không gian “Tết chiến sĩ Điện Biên - Xuân 1954” được tái hiện sống động, đưa người dân, du khách trở về thời khắc lịch sử cách đây hơn bảy thập kỷ, khi quân và dân ta đón Tết giữa núi rừng Tây Bắc trong điều kiện vô cùng gian khổ nhưng tràn đầy niềm tin tất thắng.

Lễ hội Hoa Ban Điện Biên hứa hẹn nhiều điểm nhấn mới

Lễ hội Hoa Ban Điện Biên hứa hẹn nhiều điểm nhấn mới

Lễ hội Hoa Ban năm 2026 sẽ được tỉnh Điện Biên tổ chức từ ngày 20 - 26/3 với chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch phong phú, quy mô lớn, diễn ra trên địa bàn toàn tỉnh. Lễ hội là sự kiện văn hóa - du lịch tiêu biểu, góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc và quảng bá hình ảnh Điện Biên trong giai đoạn phát triển mới.

Tạo sức lan tỏa niềm tin, niềm tự hào về Đảng

Tạo sức lan tỏa niềm tin, niềm tự hào về Đảng

Chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, từ ngày 10 - 30/1, các đội chiếu phim lưu động thuộc Trung tâm Văn hóa - Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên đã tổ chức đợt chiếu phim Việt Nam phục vụ đông đảo người dân trên địa bàn tỉnh.

Đồng bào Mông Tà Số vui xuân, đón Tết cổ truyền

Đồng bào Mông Tà Số vui xuân, đón Tết cổ truyền

“Tà Số - Mùa Xuân về” là chủ đề Chương trình Tết Mông năm 2026 do UBND phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn nói riêng, tỉnh Sơn La nói chung. Chương trình không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh trong dịp Tết cổ truyền của người Mông, mà còn là dịp để du khách khám phá nét đẹp nguyên sơ của Tà Số.

Điểm nhấn du lịch văn hóa từ nghề nón lá truyền thống ở Gia Lai

Điểm nhấn du lịch văn hóa từ nghề nón lá truyền thống ở Gia Lai

Làng nghề nón lá Gò Găng tại phường An Nhơn Bắc là một minh chứng điển hình cho sự bảo tồn và phát triển nghề truyền thống tại Gia Lai. Trải qua hàng trăm năm với nhiều thăng trầm, làng nghề không những không bị mai một mà ngày một phát triển, đã và đang tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân địa phương.

Nét đẹp văn hóa phong phú của người Dao Tiền nơi rẻo cao

Nét đẹp văn hóa phong phú của người Dao Tiền nơi rẻo cao

Thái Nguyên không chỉ được biết đến là thủ phủ của trà, mà còn là nơi lưu giữ những kho tàng văn hóa phi vật thể vô cùng phong phú của các dân tộc thiểu số. Tại xã miền núi Phong Quang, người Dao Tiền vẫn đang gìn giữ những nghi lễ tâm linh độc đáo, được xem là "tấm giấy thông hành" để mỗi cá nhân được cộng đồng và tổ tiên công nhận: Lễ cấp sắc và lễ cắt khẩu đường âm.

Số hóa hoạt động 'bảo tàng' Văn hóa Óc Eo để thu hút khách

Số hóa hoạt động 'bảo tàng' Văn hóa Óc Eo để thu hút khách

An Giang đang đẩy mạnh các hoạt động liên quan đến chuyển đổi số trong văn hóa và bảo tàng để giúp người dân, du khách tiếp cận dễ dàng hơn với các hiện vật, tư liệu. Ban Quản lý di tích văn hoá Óc Eo tỉnh An Giang cũng nhanh chóng xây dựng kế hoạch, triển khai nhiều giải pháp để chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Nhà trưng bày Văn hoá Óc Eo và các điểm di tích trọng điểm của Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.

Khai mạc Lễ hội Hoa anh đào xã Mường Phăng

Khai mạc Lễ hội Hoa anh đào xã Mường Phăng

Sáng 10/1, tại đảo hoa anh đào ở bản Kéo, UBND xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên, đã tổ chức khai mạc Lễ hội Hoa anh đào xã Mường Phăng năm 2026, với chủ đề “Mường Phăng vào xuân - Hoa anh đào khoe sắc”. Với chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch phong phú, lễ hội đã thu hút hàng nghìn du khách nô nức đến dự và trải nghiệm.

Nơi gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc thù ở Lâm Đồng

Nơi gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc thù ở Lâm Đồng

Nằm ngay bên Quốc lộ 1A, tại xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm là một không gian văn hóa đặc thù, nơi lưu giữ, bảo tồn và giới thiệu những giá trị tiêu biểu của cộng đồng người Chăm. Với hệ thống hiện vật phong phú, không gian trưng bày khoa học cùng nhiều hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống bản địa, Trung tâm đang từng bước trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

Thế hệ trẻ Gia Lai giữ lửa cồng chiêng

Thế hệ trẻ Gia Lai giữ lửa cồng chiêng

Cồng chiêng ngày nay không chỉ ngân vang trong các lễ hội, mà đang hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống đương đại. Từ buôn làng đến không gian cộng đồng, từ sinh hoạt văn hóa truyền thống đến các mô hình du lịch trải nghiệm, thế hệ trẻ đang trở thành lực lượng nòng cốt tiếp nối mạch nguồn di sản, gìn giữ và lan tỏa giá trị cồng chiêng Tây Nguyên.

Về vùng cực nam Tổ Quốc thưởng thức 2 di sản văn hóa thế giới​

Về vùng cực nam Tổ Quốc thưởng thức 2 di sản văn hóa thế giới​

An Giang là địa phương nằm ở vùng biên giới Tây Nam Tổ quốc, có 29 dân tộc cùng sinh sống, nhiều di sản văn hóa, di tích lịch sử và các lễ hội truyền thống đặc sắc của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Để phát triển kinh tế di sản, phát huy các giá trị di sản văn hóa, những năm qua, tỉnh An Giang luôn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, góp phần hình thành công nghiệp văn hóa.

Vui 'Tết bản làng' cùng đồng bào tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Vui 'Tết bản làng' cùng đồng bào tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Thông tin từ Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, từ nay đến hết tháng 1/2026, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 1 với chủ đề “Tết bản làng”, giới thiệu tới công chúng các hoạt động đón Xuân, nghi lễ, lễ hội, phong tục tập quán… của đồng bào các dân tộc Việt Nam.

Miệt mài bảo tồn nghề gốm Churu

Miệt mài bảo tồn nghề gốm Churu

Dù đã cao tuổi, bà Ma Ly (71 tuổi, xã Quảng Lập, Lâm Đồng) vẫn miệt mài duy trì nghề làm gốm truyền thống của dân tộc Churu. Không chỉ cung cấp sản phẩm cho khách hàng, bà Ma Ly còn đón du khách trải nghiệm, truyền dạy nghề gốm truyền thống cho thế hệ trẻ trong và ngoài tỉnh.

Điện Biên đón trên 180 du khách trên chuyến bay đầu năm 2026

Điện Biên đón trên 180 du khách trên chuyến bay đầu năm 2026

Ngày 1/1, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên phối hợp với Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines) tổ chức chương trình đón du khách và chuyến bay đầu tiên đến tỉnh Điện Biên năm 2026 tại Cảng Hàng không Điện Biên.

Ca trù Đông Môn: Mạch nguồn sâu lắng được trao truyền qua các thế hệ

Ca trù Đông Môn: Mạch nguồn sâu lắng được trao truyền qua các thế hệ

Làng Đông Môn, phường Hòa Bình là cái nôi của ca trù (hay còn gọi là hát ả đào, hát ca quán…) khu vực phía Bắc. Trải qua những thăng trầm, ca trù Đông Môn vẫn là mạch nguồn sâu lắng, nuôi dưỡng, trao truyền qua bao thế hệ và trở thành "nhịp phách, nhịp đàn" trong dòng chảy văn hóa của thành phố và đất nước.

Đặc sắc Ngày hội Văn hóa các dân tộc vùng biên Sam Mứn, Điện Biên

Đặc sắc Ngày hội Văn hóa các dân tộc vùng biên Sam Mứn, Điện Biên

Ngày 28/12/2025, xã Sam Mứn (tỉnh Điện Biên) tổ chức Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Sam Mứn lần thứ I, năm 2025, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa truyền thống, quảng bá hình ảnh quê hương, con người Sam Mứn; đồng thời tạo không gian giao lưu, gặp gỡ, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Rộn ràng ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số tại bản Rào Tre

Rộn ràng ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số tại bản Rào Tre

Trong không khí hân hoan của đồng bào dân tộc Chứt đón Tết Chăm Cha Bới (Tết mừng cơm mới, tạ ơn trời đất và cầu mùa màng bội thu của đồng bào dân tộc Chứt), ngày 28/12, tại bản Rào Tre (xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh), Tỉnh đoàn và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp tổ chức “Ngày hội thanh niên dân tộc thiểu số” năm 2025.

Lưu giữ, phát triển giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chứt

Lưu giữ, phát triển giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chứt

Trong tiến trình bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, việc nghiên cứu, xây dựng và đưa vào sử dụng trang phục sinh hoạt cộng đồng cho đồng bào Chứt, tỉnh Quảng Trị mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ lấp đầy “khoảng trống” văn hóa suốt nhiều năm, những bộ áo quần truyền thống được nghiên cứu công phu và trao cho cộng đồng còn tạo nền tảng để các giá trị văn hóa Chứt được gìn giữ, lan tỏa, tiếp nối bền vững trong đời sống đương đại.

Bảo tồn, gìn giữ văn hóa dân tộc Mảng

Bảo tồn, gìn giữ văn hóa dân tộc Mảng

Việc tổ chức các lớp truyền khẩu tiếng Mảng không chỉ giúp gìn giữ ngôn ngữ, mà còn góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và thêm tự hào về nguồn cội của mình.

Đến Mường Động tìm hiểu biểu tượng tình yêu nơi 'Đồi thông hai mộ'

Đến Mường Động tìm hiểu biểu tượng tình yêu nơi 'Đồi thông hai mộ'

“Đồi thông hai mộ” từ lâu không chỉ là một truyện thơ mà còn là một địa danh nổi tiếng của vùng Mường Động tại xóm Đằng Long, xã Nật Sơn, tỉnh Phú Thọ. Nơi đây là miền ký ức văn hóa sâu thẳm của người Mường cổ, lan tỏa không gian cư trú cổ truyền trong không gian sáp nhập mới từ Hòa Bình đến Phú Thọ - nơi những câu chuyện tình, tín ngưỡng và cảnh quan hòa quyện thành nguồn lực du lịch văn hóa đặc sắc.