“Gia huấn ca nam” là tác phẩm thơ giáo huấn đặc sắc của người Khmer Nam Bộ, được truyền từ đời này sang đời khác để răn dạy nam giới về đạo lý, nhân cách và cách ứng xử trong gia đình, xã hội. Với ngôn ngữ giản dị, thể thơ truyền thống dễ thuộc, dễ nhớ, tác phẩm được dạy trong gia đình, chùa chiền và trường học. Không chỉ mang giá trị đạo đức, “Gia huấn ca nam” còn là nền tảng văn hóa giáo dục, đồng thời là kho tàng tri thức dân gian của cộng đồng người Khmer.
Achar Mai Dũng Trang, giáo viên Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ cho biết, bài thơ "Gia huấn ca nam" mang tính giáo huấn, truyền đạt lời dạy con trai về việc giữ gìn phẩm chất và đạo đức trong mọi hoàn cảnh.
Tác phẩm được sáng tác theo thể loại thơ Brahmakite, với thể thơ 5–6 chữ giàu nhạc điệu và cảm xúc, thường được ví như tiếng vọng trong trẻo của thần Brahma - một trong những thể thơ đặc sắc của văn học truyền thống Khmer.
Đặc biệt, Brahmakite có tới 12 giọng ngâm đặc trưng, được sử dụng linh hoạt theo từng cung bậc cảm xúc và bối cảnh nghi lễ. Trong đó, phổ biến nhất là giọng ngâm nhẹ nhàng, trầm lắng và mộc mạc, thể hiện sự kính cẩn xen lẫn nét trìu mến, tạo chiều sâu truyền cảm cho tác phẩm.
Trước kia, các thể loại Gia huấn ca nói chung và "Gia huấn ca nam" nói riêng, được ghi chép thủ công trên những chất liệu truyền thống như sách vàng, lá buông - vốn mang đậm tính linh thiêng và giá trị văn hóa của người Khmer. Theo thời gian, tác phẩm dần được sao chép, in ấn trong sách vở và ngày nay còn được bảo tồn trên các hệ thống số hiện đại. Ở nhiều địa phương, "Gia huấn ca nam" vẫn được lưu giữ trong các ngôi chùa như một nguồn tư liệu quý báu, phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy và tìm hiểu văn hóa truyền thống.
Về nội dung, "Gia huấn ca nam" chủ yếu chuyển tải những lời răn dạy của người xưa đến các chàng trai Khmer, trước hết phải hiếu thảo với cha mẹ, biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục và luôn thể hiện sự vâng lời, chăm sóc. Khi lập gia đình, người chồng cần sống chung thủy, yêu thương vợ, tránh hành vi vũ phu, cư xử đúng mực. Trong vai trò làm cha, phải là tấm gương cho các con, dạy con sống có đạo đức, biết lễ nghĩa và tôn trọng người khác.
![img-3356.jpg](https://dantocmiennui-media.baotintuc.vn/images/e6226905c62c932454d49b744616472901b3c303bfc99dc891236226561c7136aaec2b4361bd921c2900d8e534226f4b/img-3356.jpg "Nội dung của "Gia huấn ca nam" chủ yếu chuyển tải những lời răn dạy của người xưa dành cho các chàng trai Khmer. Ảnh: Sơn Hên")
Bên cạnh đó, tác phẩm nhấn mạnh tinh thần trách nhiệm trong cuộc sống: Tiết kiệm, tích lũy tài sản, siêng năng lao động và duy trì sự hòa thuận, tôn trọng lẫn nhau trong gia đình. Trước khi ra khỏi nhà, nên thông báo với người thân để tạo sự yên tâm. Đồng thời, người đàn ông cần tránh xa các tệ nạn như cờ bạc, rượu chè và những mối quan hệ không lành mạnh nhằm xây dựng một cuộc sống bền vững, đạo đức và chuẩn mực.
"Gia huấn ca nam" là nét văn hóa truyền thống lâu đời của người Khmer, thường xuất hiện trong sinh hoạt gia đình, cộng đồng hoặc sau ngày lao động, người dân thường ngả lưng trên võng ngâm thơ để giải tỏa mệt nhọc. Với hàng chục câu thơ, thể loại này đòi hỏi người ngâm phải có trí nhớ tốt và biết chữ Khmer để học thuộc lòng. Do đó, nghệ nhân ngâm "Gia huấn ca nam" chủ yếu là người lớn tuổi.
Trước sự phát triển của các phương tiện truyền thông, loại hình ngâm "Gia huấn ca nam" dần bị mai một. Những người học thuộc lòng đã lớn tuổi qua đời mà không có người kế thừa. Hiện nay, "Gia huấn ca nam" chỉ còn được giảng dạy tại một số chùa, trường học, trong đó có Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ (tỉnh Sóc Trăng cũ), đưa vào giảng dạy ở bậc trung học phổ thông, mỗi tuần có ba tiết, cùng các phân môn khác.
Tác phẩm "Gia huấn ca nam" không chỉ có giá trị đạo đức, giáo dục mà còn phản ánh sâu sắc văn hóa, tín ngưỡng cùng quan niệm sống truyền thống của người Khmer. Đến nay, tác phẩm vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng đạo đức và nhân cách cho thế hệ trẻ Khmer. Để bảo tồn và p.hát huy giá trị hơn nữa trong đời sống cộng đồng người Khmer Nam Bộ, cần có sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan chức năng trong công tác sưu tầm, nghiên cứu, chú giải, biên soạn sách giáo khoa để đưa vào chương trình giảng dạy và chuyển ngữ./.
