Tạo sức sống mới cho di sản văn hóa Chăm

Với hệ thống đền tháp, lễ hội, làng nghề và kho tàng di sản vật thể, phi vật thể đặc sắc, văn hóa Chăm ở Khánh Hòa không chỉ là dấu ấn lịch sử - văn hóa lâu đời, mà còn đang được bảo tồn, phát huy, gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, tạo sức sống mới cho di sản văn hóa Chăm trong đời sống đương đại.

Kho tàng di sản phong phú, đặc sắc

bao-vat-cham-1a.jpg
Bảo vật quốc gia bia Hòa Lai đang được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa (Cơ sở 2, phường Phan Rang).

Tỉnh Khánh Hòa có nhiều di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt gắn với văn hóa Chăm gồm: Quần thể tháp Hòa Lai, tháp Pô Klong Garai và tháp Bà Pô Nagar. Tháp Pô Rômê được xếp hạng di tích lịch sử - kiến trúc cấp quốc gia. Cùng với đó, 5 hiện vật thuộc nền văn hóa Chăm đã được công nhận là Bảo vật quốc gia gồm: Tượng thờ vua Pô Klong Garai, phù điêu vua Pô Rômê, bia Hòa Lai, bia Phước Thiện, bia Võ Cạnh.

Trong hệ thống di tích Chăm ở Khánh Hòa, tháp Pô Klong Garai và tháp Bà Pô Nagar được xem là hai quần thể tiêu biểu nhất. Tọa lạc trên đồi Trầu (phường Đô Vinh), tháp Pô Klong Garai gồm ba công trình: tháp Chính, tháp Lửa và tháp Cổng, được xây dựng vào cuối thế kỷ XIII - đầu thế kỷ XIV, để thờ vua Pô Klong Garai (1151 - 1205), người có công lớn trong việc xây dựng hệ thống thủy lợi, giúp người dân ổn định sản xuất và đời sống. Đây được đánh giá là cụm tháp Chăm còn tương đối nguyên vẹn và đẹp nhất ở Việt Nam hiện nay.

bao-vat-cham-2.jpg
Du khách tham quan, tìm hiểu các hiện vật của nền văn hóa Chăm được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa (Cơ sở 2, phường Phan Rang)

Không chỉ mang giá trị nổi bật về kiến trúc và lịch sử, tháp Pô Klong Garai còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của đồng bào Chăm theo đạo Bà la môn ở phía Nam tỉnh Khánh Hòa. Hằng năm, lễ hội Katê được tổ chức vào tháng 7 theo lịch Chăm (khoảng cuối tháng 9, đầu tháng 10 Dương lịch), thu hút đông đảo người dân và du khách đến dâng lễ, tham gia các nghi lễ cùng hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc.

Ở lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, nhiều lễ hội, nghi lễ tại Khánh Hòa tiêu biểu đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, như: Lễ hội tháp Bà Pô Nagar (Nha Trang), lễ hội Katê của đồng bào Chăm theo đạo Bà la môn, nghi lễ đầu năm của người Chăm ở làng Bỉnh Nghĩa, xã Thuận Bắc. Đặc biệt, “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” tại làng Bàu Trúc đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp.

Bên cạnh hệ thống đền, tháp, lễ hội, các làng nghề gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho di sản văn hóa Chăm. Làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) được xem là làng gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á đến nay còn bảo lưu phương pháp làm gốm thủ công. Hiện, làng có 2 hợp tác xã, 11 cơ sở sản xuất, kinh doanh với khoảng 300 hộ dân gắn bó với nghề. Nơi đây được ví như một “bảo tàng gốm Chăm” sống động của khu vực Nam Trung Bộ, trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách trong và ngoài nước.

bao-vat-cham-3.jpg
Các sản phẩm gốm thủ công truyền thống của Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa).

Ông Phú Hữu Minh Thuần, Giám đốc Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc cho biết, bên cạnh sự hỗ trợ, đầu tư của Nhà nước, các hộ sản xuất và hợp tác xã luôn chú trọng gìn giữ tinh hoa nghề cổ; đẩy mạnh sáng tạo, phát triển các dòng sản phẩm mới gắn với du lịch cộng đồng. Đến với làng Bàu Trúc, du khách không chỉ được xem nghệ nhân trình diễn kỹ thuật tạo hình gốm đặc trưng mà còn có thể trực tiếp tham gia nặn gốm, vẽ hoa văn hay trải nghiệm công đoạn nung lửa như một thợ gốm thực thụ.

Bảo tồn gắn với phát triển bền vững

Các sản phẩm gốm thủ công được trưng bày tại Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa).

Các sản phẩm gốm thủ công được trưng bày tại Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa).

Những năm qua, tỉnh Khánh Hòa và Ninh Thuận (cũ) dành nhiều nguồn lực cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm. Các đền, tháp được trùng tu, tôn tạo; lễ hội, làng nghề truyền thống được duy trì; loại hình nghệ thuật dân gian được nghiên cứu, phục dựng. Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa cơ sở 2 (trước đây là Trung tâm Nghiên cứu văn hóa Chăm Ninh Thuận) là nơi duy nhất trên cả nước chuyên nghiên cứu khoa học về văn hóa Chăm. Đơn vị này đã sưu tầm, phục chế hơn 1.500 hiện vật, lưu giữ trên 1.400 bản sách, tư liệu chuyên khảo phục vụ công tác nghiên cứu văn hóa Chăm trong tỉnh và các địa phương lân cận như: Lâm Đồng, Đắk Lắk. Hằng năm, nhiều trưng bày, triển lãm chuyên đề được tổ chức tại đây nhằm giới thiệu, quảng bá văn hóa Chăm tới công chúng và du khách.

bao-vat-cham-4.jpg
Thành viên Hợp tác xã dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) sản xuất sản phẩm thổ cẩm phục vụ nhu cầu thị trường và du khách.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Long Biên cho biết, tỉnh xác định phát triển kinh tế - xã hội phải gắn với công tác bảo tồn di sản, bảo đảm cộng đồng người Chăm được thụ hưởng trực tiếp từ các giá trị văn hóa truyền thống. Theo đó, Khánh Hòa đã và đang triển khai đồng bộ các dự án phục hồi, tu bổ, tôn tạo di tích nhằm đáp ứng nhu cầu văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân; xây dựng nhiều chương trình du lịch văn hóa tại tháp Bà Pô Nagar, tháp Pô Klong Garai, các làng nghề; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tăng cường kết nối di sản văn hóa Chăm với các danh lam thắng cảnh để tạo sức hút mới cho du lịch.

Định hướng đến năm 2030, Khánh Hòa đặt mục tiêu phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa - lịch sử gắn với di sản Chăm theo hướng bền vững, chú trọng bảo tồn chuyên sâu gắn với khai thác trải nghiệm. Vừa qua, UBND tỉnh Khánh Hòa đã phê duyệt Đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” giai đoạn 2025 - 2028 và những năm tiếp theo, với tổng kinh phí thực hiện hơn 205 tỷ đồng. Đề án tập trung vào cộng đồng thực hành di sản, các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức liên quan, triển khai tại thôn Bàu Trúc và thôn 12 (xã Ninh Phước). Nguồn kinh phí được sử dụng cho đầu tư hạ tầng, bảo tồn không gian văn hóa, truyền dạy nghề, đào tạo nghệ nhân trẻ, nghiên cứu, quảng bá và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm gốm Chăm.

bao-vat-cham-5.jpg
Sản phẩm thổ cẩm truyền thống của Hợp tác xã dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa).

Theo đề án, mục tiêu đến năm 2026, Khánh Hòa đưa di sản “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” ra khỏi nguy cơ cần bảo vệ khẩn cấp. Đến năm 2027, tỉnh xây dựng tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, đăng ký nhãn hiệu “Gốm Chăm” cho gốm Bàu Trúc; hoàn thành quy hoạch bảo vệ không gian văn hóa làng gốm và mô hình du lịch cộng đồng gắn với làng nghề. Từ năm 2028 đến 2030 và các năm tiếp theo, đề án hướng tới mục tiêu ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Khánh Hòa tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động trưng bày, giới thiệu di sản; biểu diễn nghệ thuật dân gian; nghiên cứu tiếng nói, chữ viết; khuyến khích sưu tầm, biên soạn, dịch thuật các tác phẩm văn học - nghệ thuật Chăm, qua đó góp phần gìn giữ và lan tỏa bền vững các giá trị văn hóa Chăm trong đời sống đương đại./.

Có thể bạn quan tâm

Khám phá nét văn hóa đặc sắc của người Chăm

Khám phá nét văn hóa đặc sắc của người Chăm

Với bề dày hàng trăm năm, văn hóa của người Chăm tại tỉnh Khánh Hòa hiện nay vẫn được đồng bào gìn giữ và phát huy giá trị. Nhiều di sản vật thể, phi vật thể được khai thác, phát triển thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, đưa hình ảnh văn hóa Chăm nói riêng, tỉnh Khánh Hòa nói chung vươn xa trên bản đồ du lịch.

Bảo tồn thư tịch cổ của người Chăm loại hình tư liệu đặc biệt quý hiếm

Bảo tồn thư tịch cổ của người Chăm loại hình tư liệu đặc biệt quý hiếm

Thư tịch cổ của người Chăm ở Khánh Hòa là một bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa của dân tộc Việt Nam. Thư tịch không chỉ lưu giữ những tri thức về lịch sử,mà còn phản ánh quá trình sáng tạo, tiếp biến văn hóa tri thức độc đáo của đồng bào Chăm. Tuy nhiên, Thư tịch cổ cũng đang dần bị bào mòn theo thời gian.

Phát huy giá trị Di tích lịch sử sóc Bom Bo và các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Phát huy giá trị Di tích lịch sử sóc Bom Bo và các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 24/6, Lễ công bố Quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đối với Di tích lịch sử sóc Bom Bo và Quyết định đưa Tập quán giã gạo chày tay của người S’tiêng, người M’nông vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được tổ chức tại Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo (xã Bom Bo).

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Văn hóa Chăm: 'Mỏ vàng' còn nhiều dư địa khai mở

Là những địa phương sở hữu kho tàng văn hóa Chăm độc đáo và phong phú, những năm qua Khánh Hòa và Lâm Đồng đã có nhiều giải pháp để thu hút các nguồn lực đầu tư, tạo giá trị gia tăng từ kho tàng văn hóa.

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Xây dựng văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh

Sau hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ hiện trở thành địa phương có không gian văn hóa rộng lớn, hội tụ nhiều giá trị đặc sắc của vùng đất cội nguồn dân tộc, văn hóa đồng bằng Bắc Bộ và văn hóa miền núi Tây Bắc. 

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Giữ hồn văn hóa Chăm từ những 'di sản sống'

Văn hóa Chăm là một bộ phận quan trọng trong nền văn hóa đa dạng của Việt Nam. Trải qua nhiều thế kỷ, hệ thống di sản văn hóa Chăm vẫn lưu giữ những giá trị độc đáo về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Du lịch bền vững nhìn từ di sản Phật giáo Nam tông Khmer

Hàng trăm năm qua, những mái chùa Phật giáo Nam tông vừa là điểm tựa tín ngưỡng, vừa là nơi lưu giữ di sản của đồng bào Khmer. Giờ đây, khi “guồng quay” du lịch chạm đến từng phum sóc, những không gian thiêng liêng ấy nhanh chóng trở thành điểm đến đầy sức hút.

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Biến khó khăn thành lợi thế, Tây Yên Tử chuyển mình mạnh mẽ

Đồng bào dân tộc Dao ở xã Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Ninh) sở hữu nhiều di sản văn hóa đặc sắc. Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào người Dao, nhất là việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, nghề thêu, dân ca và các nghi lễ truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng... Đây cũng là việc cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Không để mai một di sản văn hóa quý báu của cha ông

Câu lạc bộ múa dân tộc xã Nha Bích (thành phố Đồng Nai) ra đời năm 2021, đến nay đã thu hút 35 thành viên, chia thành nhóm múa đương đại và nhóm múa dân tộc. Đây là lực lượng nòng cốt đoàn kết, tập hợp thanh niên là người đồng bào dân tộc thiểu số xã Nha Bích.

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Để di sản hát then, đàn tính tiếp tục truyền lửa trong thời đại công nghệ số

Cao Bằng được biết đến là quê hương của hát then, đàn tính. Để lời then tiếng tính không chỉ vang lên ở mỗi nếp nhà, mà còn lan tỏa sâu rộng, những nghệ nhân, người truyền lửa cùng sự định hướng của ngành du lịch và chính quyền các cấp đã góp phần gìn giữ giá trị bền vững của quê hương giữa dòng chảy hiện đại.

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Rà soát việc thực hiện khuyến nghị của UNESCO ở Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đăk Nông

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp với các chuyên gia Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam tổ chức khảo sát, đánh giá hiện trạng các tuyến, điểm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Đây là hoạt động quan trọng nhằm rà soát việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định danh hiệu dự kiến diễn ra vào năm 2027.

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Lan tỏa bản sắc, hình ảnh vùng cao Lai Châu

Sáng 2/6, Ban tổ chức Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu tổ chức lễ phát động cuộc thi với chủ đề “Lai Châu - Mạch nguồn văn hóa, tiềm năng, động lực phát triển”. Lễ phát động được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến từ điểm cầu tỉnh đến điểm cầu 36 xã, phường trong tỉnh.

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Phật giáo Nam tông và sứ mệnh bảo tồn bản sắc văn hóa vùng đồng bào Khmer

Tại thành phố Cần Thơ, Phật giáo Nam tông tiếp tục thể hiện rõ vai trò trụ cột trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Không chỉ là điểm tựa tâm linh thiêng liêng, thiết chế này còn là không gian giáo dục, bảo vệ di sản và thắt chặt đại đoàn kết dân tộc.

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Nhiều hoạt động trong 'Ngày hội gia đình' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Ngày 30/5, thông tin từ Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, từ ngày 1 - 30/6, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 6 với chủ đề “Ngày hội gia đình”, hướng tới chào mừng kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026).

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng

Nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn, xã Tân Hưng (thành phố Đồng Nai) vừa tổ chức công bố và trao Quyết định công nhận Câu lạc bộ Văn hóa truyền thống S’tiêng Tân Hưng. Câu lạc bộ được thành lập với 35 thành viên, trong đó Ban Chủ nhiệm gồm 7 thành viên do chị Điểu Thị Hồng giữ vai trò Chủ nhiệm.

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Đồng cỏ bàng giúp ổn định cuộc sống người dân vùng biên giới Tây Nam

Tận dụng nguồn nguyên liệu cỏ bàng sẵn có ở các vùng biên giới (giáp ranh Campuchia) thuộc tỉnh An Giang, người dân địa phương đã tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như, túi xách thời trang, giỏ, ví và nhiều loại vật dụng gia đình, đồ trang trí nội thất… tạo nguồn thu nhập, ổn định cuộc sống.

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Văn hoá soi đường: Gìn giữ nhịp Xoan vùng đất Tổ từ mái trường

Là điểm sáng trong phong trào “Hát Xoan học đường” của tỉnh Phú Thọ, Trường Tiểu học Gia Cẩm, phường Việt Trì đã đưa những làn điệu Xoan cổ hòa vào nhịp sống học đường, để tiếng trống phách và câu hát giao duyên mỗi ngày ngân vang dưới mái trường gần 2.000 học sinh.

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Đưa văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đến với đất mỏ

Ngày 28/5, Bảo tàng Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức khai mạc Triển lãm “Cồng chiêng Tây Nguyên - Thanh âm từ đại ngàn”. Sự kiện diễn ra tại Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh đến hết ngày 28/6.

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Đẹp nao lòng những cánh đồng lúa Sơn La

Cuối tháng 5, những cánh đồng lúa ở Sơn La mang đến vẻ đẹp say đắm lòng người, với sắc vàng của mùa lúa chuẩn bị chín cùng sắc xanh mướt trải dài khắp các bản làng của núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, tạo nên bức tranh thiên nhiên yên bình, thơ mộng và đẹp đến nao lòng.