Ngày 14/4, tại không gian chùa Khmer, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào dân tộc Khmer đến từ tỉnh Sóc Trăng đã tổ chức đón Tết Chol Chnam Thmay. Các nhà sư, tăng ni, Phật tử đã thực hiện các nghi thức rất chu đáo, vui tươi.
Vào giữa tháng 4 dương lịch hàng năm, đồng bào dân tộc Khmer lại tất bật chuẩn bị đón Tết cổ truyền của dân tộc mình. Cũng như Tết Nguyên đán, Tết Chol Chnam Thmay của đồng bào Khmer có ý nghĩa là mừng năm mới theo lịch cổ truyền của đồng bào, là Tết chịu tuổi.
Đây là dịp để giáo dục con cháu về lòng hiếu thảo với tổ tiên, ông bà, cha mẹ; các thành viên trong gia đình cùng tề tựu, sum họp sau những ngày tháng làm việc, lao động vất vả và động viên nhau tiếp tục cố gắng để ngày càng phát triển hơn.
Theo tiếng Khmer, “Chol” nghĩa là “vào” và “Chnam Thmay” là năm mới. Với người Khmer, chùa là nơi để đồng bào thực hiện các nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa truyền thống tốt đẹp vào dịp lễ, tết. Công việc thường ngày tạm gác lại, mọi người đều tập trung vào các hoạt động ngày Tết.
Vào những ngày trước Tết, nhiều gia đình đồng bào Khmer bắt đầu chuẩn bị để tiễn năm cũ đi qua, đón năm mới đến. Các hoạt động chuẩn bị đón Tết thường là sửa sang, quét dọn, trang trí lại nhà cửa chuẩn bị thức ăn đầy đủ cho những ngày Tết.…
Ngày thứ nhất gọi là Thngay Chol Chnam Thmay (ngày vào năm mới), mọi người tắm gội, mặc quần áo đẹp, mang nhang đèn, lễ vật đến chùa dâng lên các vị sư và được nghe chúc tụng năm mới. Dưới sự điều hành của ông Achar, mọi người xếp hàng đi vòng quanh chính điện 3 vòng để làm lễ chào mừng năm mới.
Ngày thứ hai gọi là Thngay Von-boch. Theo phong tục truyền thống, mỗi gia đình làm lễ dâng cơm buổi sớm và buổi trưa cho các vị sư sãi. Theo Phật giáo Tiểu thừa thì các ngày lễ tín đồ đi chùa lạy Phật có bổn phận mang cơm và thức ăn dâng cho sư sãi và lắng nghe các vị chúc tụng, cầu an, thuyết pháp giảng đạo; các thanh niên nam nữ vui chơi trước sân chùa. Buổi chiều, tiến hành lễ đắp núi cát, gọi là Puôn-phnum-khsach. Để đắp núi cát, người Khmer dùng cát sạch đổ thành đống bên ngoài hành lang trước sân chùa. Theo sự hướng dẫn của các vị Achar, người ta lấy cát đắp 9 ngọn núi nhỏ, gồm 8 ngọn ở 8 hướng và 1 ngọn ở chính giữa. Ngọn chính giữa tượng trưng cho trung tâm trái đất, còn lại tượng trưng cho bốn phương, tám hướng của vũ trụ. Đắp núi xong, người ta dùng tre (hoặc vật liệu khác) rào quanh 9 ngọn núi này.
Tiếp theo là đến phần lễ quy y cho núi rồi làm lễ xuất thế. Tất cả các nghi lễ này đến nay vẫn được gìn giữ gọi là Anisong Puôn Phnom khsach, nghĩa là phúc duyên đắp núi cát. Tục đắp núi cát có ý nghĩa ngăn trở ma quỷ và những điều xấu, đồng thời nhắc nhở mọi người nên tích phúc. Người Khmer dù bận bịu đến đâu thì Tết đến cũng phải đi chùa, đặt biệt là tham gia đắp núi cát. Họ coi đây như là hành động tưởng nhớ tổ tiên, vừa để tích đức giúp cuộc sống được tốt đẹp hơn.
Ngày thứ ba gọi là Thngay Lơn-săk (ngày thêm tuổi), cũng là ngày cuối Tết. Tương tự như hai ngày đầu, sau khi đã dâng cơm sáng cho các vị sư ở chùa, người ta làm lễ tắm tượng Phật bằng nước có ướp hương thơm để tỏ lòng tưởng nhớ và biết ơn đức Phật, rồi chúc mừng cha mẹ, ông bà, dâng bánh trái để tạ ơn, đồng thời cũng để rửa những điều không may của năm cũ để sang năm mới vạn sự như ý.
Tết Chol Chnam Thmay không chỉ thể hiện quan niệm của người Khmer về chu kỳ vận chuyển của năm, mà còn nhằm giáo dục con người về tấm lòng hiếu thảo, đoàn kết gắn bó thắt chặt tình đoàn kết thương yêu nhau trong phum sóc. Đây cũng là dịp để mọi người gặp gỡ nhau chia phúc, chúc mừng, thăm hỏi, bàn bạc, trao đổi kinh nghiệp chuyện tương lai.
Phương Nam
