Gìn giữ nếp nhà dài truyền thống

Gìn giữ nếp nhà dài truyền thống
Những truyền nhân trẻ

Nhà dài truyền thống của người Êđê là một phức hợp không gian kiến trúc độc đáo, thể hiện nét đặc trưng trong đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng - tâm linh, một công trình sáng tạo văn hóa vật chất ấn tượng. Vì vậy, để dựng một chiếc nhà dài cần có sự am hiểu về văn hóa truyền thống dân tộc cũng như kỹ thuật lành nghề. Rất nhiều người nghĩ rằng, chỉ những nghệ nhân già mới có thể theo đuổi công việc này, nhưng rất nhiều thanh niên Êđê tuổi đời còn rất trẻ đã làm được.

Anh Y Phi Mlô, 19 tuổi, xã Ea Hồ, huyện Krông Năng (Đắk Lắk) là một trường hợp như vậy. Dù chỉ mới theo học làm nhà dài được một năm, nhưng Y Phi đã có thể thực hiện được hầu hết các công đoạn của việc dựng nhà dài truyền thống. Chúng tôi gặp Y Phi khi anh đang hoàn tất hai chiếc cầu thang đực và cái của nhà dài. Ngoài những bậc thang thì mỗi bên lại có những họa tiết khác nhau như bầu vú mẹ, lưỡi liềm, mặt trăng... Đôi bàn tay anh thoăn thoắt, khéo léo đục đẽo từng chi tiết sao cho có hồn, đúng chuẩn theo kích thước đã ước lượng. Để hoàn thành hai chiếc cầu thang này mất ít nhất khoảng 5 ngày.
 
Anh Y Phi Mlô (xã Ea Hồ, huyện Krông Năng) đang thực hiện công đoạn đẽo cầu thang.
Anh Y Phi Mlô (xã Ea Hồ, huyện Krông Năng) đang thực hiện công đoạn đẽo cầu thang.

Chia sẻ về con đường gắn bó với nghề, anh Y Phi cho biết, ban đầu khi anh đi theo họ hàng dựng nhà dài thì chỉ nghĩ rằng, đây là một công việc tạm thời. Tuy nhiên, trong một năm làm anh cảm thấy rất tự hào về ngôi nhà dài truyền thống. Bản thân anh cũng đã học được nhiều nét đẹp văn hóa của dân tộc mình qua cách dựng nhà sàn truyền thống, điều mà trước đây anh chưa từng biết, nên anh đã quyết định sẽ gắn bó lâu dài với nghề của cha ông để lại.

Cũng là một trong những thanh niên có niềm đam mê và yêu thích nghề dựng nhà dài truyền thống, anh Y Thuyết Mlô (sinh năm 1993, buôn Đê, xã Ea Hồ, huyện Krông Năng) đã có hơn 3 năm theo nghề. Dù tốt nghiệp hệ trung cấp Y nhưng khi vô tình biết đến nghề dựng nhà dài thông qua một vài người bạn, anh đã tìm hiểu, sau đó xin theo học và làm đến tận bây giờ. Anh chia sẻ: “Hiện nay, tôi đã thành thạo với công việc dựng nhà dài. Nhưng tôi không bao giờ cho phép mình bất cẩn với công việc. Cho đến giờ, với tôi công đoạn nào để dựng nên nhà dài cũng khó, nhưng khó nhất vẫn là phần đẽo gọt, trang trí các con vật lên cầu thang. Tôi đã dày công tập luyện đến 2 năm mới thành thạo được”. Nhờ công việc này mà anh có thu nhập từ 7,5 - 10 triệu đồng/tháng để lo cho bản thân và gia đình. Ngoài ra, nó còn giúp anh bảo tồn được nét văn hóa truyền thống của dân tộc đang dần bị mai một.

Nỗi niềm thế hệ đi trước

Ông Y Thinh Niê Blô (xã Ea Hồ, huyện Krông Năng) là chủ thầu chuyên dựng nhà dài. Ông theo các cụ già trong làng học dựng làm nhà dài từ thời còn trẻ. Đến nay, mỗi năm ông nhận làm từ 7 đến 10 căn nhà dài. Công việc khá nhiều nên ông Y Thinh cần rất nhiều thợ, nhất là thợ trẻ để làm cùng. “Thế nhưng quả thật rất khó vì hiện nay có rất ít thanh niên chịu đi học và làm nhà dài dù công dựng khá cao, từ 300 - 500 nghìn đồng/ngày”, ông Y Thinh trăn trở. Lý giải nguyên nhân trên, ông Y Thinh cho biết, một phần là do công việc này đòi hỏi phải có sức khỏe, xa gia đình, một phần là phải tỉ mỉ, cẩn thận, chuyên tâm, học nghề không có sách vở nào chỉ dạy mà phải tự ghi nhớ qua kinh nghiệm làm việc, nếu không chịu được áp lực sẽ bỏ cuộc.
 
Thiếu nữ Êđê bên mái nhà dài truyền thống ở xã Cư Suê, huyện Cư M'gar (Đắk Lắk). Ảnh: H. Gia
Thiếu nữ Êđê bên mái nhà dài truyền thống ở xã Cư Suê, huyện Cư M'gar (Đắk Lắk). Ảnh: H. Gia

Với ông Y Thinh, ngày nay không chỉ làm nhà dài mới mà chỉ cần được sửa những căn nhà dài cũ với ông cũng đã là một niềm vui. Vì hiện nay, thanh niên dân tộc Êđê sau khi lập gia đình đều làm nhà xây hiện đại để ở, không còn ai thiết tha làm nhà sàn dài truyền thống… Một phần, do nguồn vật liệu, chủ yếu là nguồn gỗ ngày càng trở nên khan hiếm, đắt đỏ và cùng một diện tích sử dụng nhưng làm theo kiểu kiến trúc nhà sàn dài truyền thống thì có giá đắt gấp 1,5 lần trở lên so với làm nhà cấp 4. Thế nên, những căn nhà dài ngày càng vắng bóng trong các buôn làng.

Ở buôn Alê A (phường Ea Tam, TP. Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk) chỉ còn 3 cái nhà dài truyền thống. Trước sự thay thế nhà truyền thống bằng những ngôi nhà hiện đại, nhiều người già trong buôn rất buồn phiền. Là người gắn bó với buôn làng, ông Y Kanin Hđơk rất lo con cháu sau này lớn lên không biết ngôi nhà truyền thống của dân tộc mình. Thế nên sau khi về hưu, ông đã động viên con cái, sử dụng diện tích đất sẵn có của gia đình dựng một chiếc nhà dài truyền thống. Khi chứng kiến những người thợ thanh niên Êđê tỉ mỉ, khéo léo xây dựng nên ngôi nhà dài cho gia đình ông rất hài lòng và vui mừng. Ông hy vọng, những căn nhà dài sẽ không mất đi mà vững chãi như chính tên gọi và ý nghĩa của nó.
Theo baodaklak.vn

Có thể bạn quan tâm

Đồng bào Khmer dâng y tắm mưa cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ

Đồng bào Khmer dâng y tắm mưa cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ

Sáng 26/7, tại chùa Khmer thuộc Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào dân tộc Khmer đã tổ chức lễ dâng y tắm mưa kết hợp cầu siêu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Đây là hoạt động ý nghĩa hướng tới Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và tôn vinh nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer.

Giữ lửa bản sắc văn hóa Thái nơi biên viễn xứ Thanh

Giữ lửa bản sắc văn hóa Thái nơi biên viễn xứ Thanh

Giữa nhịp sống hiện đại, những điệu xòe, tiếng cồng chiêng và lời dân ca Thái vẫn hiện diện trong đời sống của đồng bào ở xã Mường Lát (Thanh Hóa). Từ sự tâm huyết của các nghệ nhân đến những chính sách hỗ trợ của địa phương, các giá trị văn hóa truyền thống đang được gìn giữ, trao truyền và từng bước trở thành nguồn lực cho phát triển cộng đồng.

Bảo tồn nghề dệt truyền thống gắn với tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số

Bảo tồn nghề dệt truyền thống gắn với tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số

Không chỉ lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, xưởng dệt Hoa Ban ở Bản Lác (xã Mai Hạ, tỉnh Phú Thọ) còn tạo việc làm cho phụ nữ yếu thế và người khuyết tật. Mô hình là điểm sáng trong bảo tồn văn hóa gắn với phát triển sinh kế theo Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Lễ Sơmă Kơcham gìn giữ bản sắc văn hóa người Bahnar

Lễ Sơmă Kơcham gìn giữ bản sắc văn hóa người Bahnar

Khi nương rẫy bắt đầu xanh tốt, đồng bào Bahnar tại xã Kông Chro, tỉnh Gia Lai lại rộn ràng tổ chức lễ Sơmă Kơcham, nghi lễ truyền thống nhằm cầu bình an, sức khỏe, mùa màng bội thu, củng cố tình đoàn kết trong cộng đồng.

Nét đẹp hiếu kính trong nghi lễ 'tôi chòng' của người Tày

Nét đẹp hiếu kính trong nghi lễ 'tôi chòng' của người Tày

Nghi lễ thay bàn thờ gia tiên, còn gọi là “tôi chòng”, của đồng bào dân tộc Tày vừa được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, giới thiệu tới công chúng nét đẹp tín ngưỡng gắn với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Người thầy nặng lòng với nghệ thuật Xòe Thái

Người thầy nặng lòng với nghệ thuật Xòe Thái

Nhiều năm gắn bó với nghệ thuật múa, Thạc sĩ Hà Trung, Phó Trưởng khoa Văn hóa Nghệ thuật, Trường Cao đẳng Lào Cai luôn dành tâm huyết nghiên cứu, giảng dạy và truyền dạy nghệ thuật Xòe Thái. Với anh, mỗi điệu xòe là một hình thức biểu diễn nghệ thuật, chứa đựng những giá trị văn hóa được cộng đồng người Thái lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Gìn giữ nghề dệt truyền thống của người Lự

Gìn giữ nghề dệt truyền thống của người Lự

Giữa nhịp sống phát triển của xã hội hiện nay, nhiều nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số đang dần bị mai một. Thế nhưng tại xã Khun Há tỉnh Lai Châu, những người phụ nữ dân tộc Lự vẫn miệt mài bên khung cửi, gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống, đồng thời từng bước đưa thổ cẩm trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng.

Nhà sàn người Thái ở thung lũng Bình Chuẩn

Nhà sàn người Thái ở thung lũng Bình Chuẩn

Ẩn mình giữa thung lũng heo hút, biệt lập của xã Bình Chuẩn (tỉnh Nghệ An), nơi bốn bề được bao bọc bởi những dãy núi điệp trùng và cách trở bởi hai con dốc Bù Lìu, Pù Huột quanh co hiểm trở, những ngôi nhà sàn cổ của đồng bào Thái vẫn giữ được dáng vẻ nguyên sơ, lặng lẽ và tồn tại bền bỉ qua bao thế hệ. Không chỉ là nơi cư ngụ của người dân, những ngôi nhà cổ ở các bản Xiềng, Đình, Quăn, Mét… còn là “bảo tàng sống” lưu giữ đậm nét văn hóa truyền thống, phản ánh tinh hoa kiến trúc và đời sống tinh thần đặc sắc của người Thái nơi miền sơn cước xứ Nghệ.

Cảnh sát biển lan tỏa nghĩa tình quân dân vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo

Cảnh sát biển lan tỏa nghĩa tình quân dân vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo

Đoàn Đặc nhiệm phòng chống tội phạm (PCTP) ma túy số 2, BTL Cảnh sát biển Việt Nam đã chủ trì phối hợp với Bệnh viện Quân y 4, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 4, cấp ủy, chính quyền địa phương cùng các nhà hảo tâm tổ chức Chương trình công tác dân vận “Cảnh sát biển với đồng bào dân tộc, tôn giáo” với nhiều hoạt động thiết thực.

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng ‘thế trận lòng dân’ vững chắc

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng ‘thế trận lòng dân’ vững chắc

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định sức mạnh của cách mạng bắt nguồn từ nhân dân, từ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” và “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết – Thành công, thành công, đại thành công”.

Gia đình chị H Lum dân tộc Mnông ở thôn Bon R Bút, xã Quang Sơn, Lâm Đồng, vay vốn ưu đãi trồng cà phê, dệt vải thổ cẩm cho hiệu quả tốt.

Nỗ lực giảm nghèo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi hướng tới mục tiêu thịnh vượng

Dù đã đạt được những con số ấn tượng về giảm nghèo và tăng trưởng thu nhập, song thực tế triển khai tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" về cơ chế, nguồn lực và tính bền vững. Để chuẩn bị cho giai đoạn mới, việc nhìn thẳng vào những hạn chế là yêu cầu cấp thiết để khơi thông nguồn lực cho vùng lõi nghèo của cả nước.

Trải nghiệm nghề truyền thống chạm bạc ở Cao Bồ

Trải nghiệm nghề truyền thống chạm bạc ở Cao Bồ

Từ lâu, bạc không chỉ là vật trang sức đối với người Dao ở xã Cao Bồ (Tuyên Quang) mà còn mang ý nghĩa văn hóa, tâm linh sâu sắc. Những vòng cổ, vòng tay, khuyên tai… không đơn thuần để làm đẹp, mà còn gắn với các nghi lễ, phong tục, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng.

Đồng bào dân tộc Thái giữ lửa văn hóa từ trò chơi dân gian “tó mặng”

Đồng bào dân tộc Thái giữ lửa văn hóa từ trò chơi dân gian “tó mặng”

Giữa không gian núi rừng miền Tây Nghệ An, khi mùa vụ tạm khép lại, tiếng cười nói lại rộn ràng trên những bãi đất trống. Ở đó, trò chơi dân gian Tó mặng - bắn hạt mặng bằng ngón tay, ngón chân trúng đến điểm đích không chỉ mang đến niềm vui mà còn là sợi dây kết nối cộng đồng, lưu giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Thái qua bao thế hệ.

Lễ cúng hồn trâu của người Lự gìn giữ nét văn hóa nông nghiệp

Lễ cúng hồn trâu của người Lự gìn giữ nét văn hóa nông nghiệp

Tại xã Nậm Tăm (tỉnh Lai Châu), nơi cộng đồng người Lự với hơn 1.000 nhân khẩu sinh sống, đời sống văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ đậm nét qua nhiều phong tục, tín ngưỡng và lễ hội đặc sắc. Nổi bật trong đó là Lễ Sú Khon Khoài (cúng hồn trâu) – một nghi lễ nông nghiệp mang ý nghĩa tri ân và cầu mùa, thường được tổ chức sau mùa vụ.

80 năm công tác dân tộc: Nền tảng vững bền khối đại đoàn kết

80 năm công tác dân tộc: Nền tảng vững bền khối đại đoàn kết

​Ngày 24/4, nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Cơ quan quản lý Nhà nước về công tác Dân tộc (3/5/1946 - 3/5/2026), thành phố Hà Nội đã trang trọng tổ chức kỷ niệm, nhìn lại chặng đường hình thành, phát triển và những đóng góp của ngành đối với sự phát triển chung của Thủ đô.

Đặc sắc lễ hội té nước tại bản Pa Xa Lào

Đặc sắc lễ hội té nước tại bản Pa Xa Lào

Lễ Khăm bản hay còn gọi là Hội té nước tại bản Pa Xa Lào, xã Thanh Yên (tỉnh Điện Biên) là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Lào. Đây không chỉ là dịp để người dân cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mà còn là thời khắc thiêng liêng để gắn kết cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa lâu đời.

Đồng bào 54 dân tộc báo công dâng Bác, lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết

Đồng bào 54 dân tộc báo công dâng Bác, lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết

Sáng 18/4, tại Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đoàn đại biểu gồm già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu đại diện cho 54 dân tộc anh em đã trang nghiêm tổ chức lễ báo công dâng Bác. Hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4).

Nghi thức đón chư thiên Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer

Nghi thức đón chư thiên Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer

Ngày đầu tiên của Tết Chôl Chnăm Thmây là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới theo quy tắc chiêm tinh cổ. Diễu hành Maha Sangkrant đánh dấu sự thay đổi vị thần cai quản, thể hiện quan niệm dân gian về sự luân phiên vai trò giữa bảy nữ thần là con gái của Đại Phạm Thiên.