Đặc sắc hát quan lang trong đám cưới người Tày ở Cao Bằng

Đặc sắc hát quan lang trong đám cưới người Tày ở Cao Bằng
Trong đoàn rước dâu của nhà trai sang nhà gái, dẫn đầu là quan lang. Quan lang - đại diện nhà trai trong đoàn rước dâu thường là người có gia đình êm ấm, mẫu mực, ăn nói thành thạo, giỏi thơ ca, có tài ứng đáp, am hiểu phong tục. Nhà gái cũng có đại diện gọi là Pả mẻ (bà dẫn đoàn đưa dâu về nhà chồng) thông minh, khéo ứng xử, giàu tri thức để thực hiện các nghi lễ đón rước dâu đúng phong tục, trình tự. Đồng thời, tạo không khí vui vẻ với những sắc màu, giai điệu trầm bổng mang đậm nét văn hóa của dân tộc Tày.
Quan lang (người đứng) kính trình tổ tiên và hai họ thực hiện các nghi lễ tại một đám cưới người Tày ở huyện Trùng Khánh. Ảnh: Hoàng Chuyên
Quan lang (người đứng) kính trình tổ tiên và hai họ thực hiện các nghi lễ tại một đám cưới người Tày ở huyện Trùng Khánh. Ảnh: Hoàng Chuyên

Khi thấy đoàn nhà trai đến, nhà gái thường bày các nghi thức, như: Căng dây chặn trước cửa; mời rửa chân mới cho vào nhà; trải chiếu ngược; chào mâm bàn... Như tình huống khi đoàn nhà trai đến cách nhà gái khoảng 15 - 20 m, nhà gái căng dây hoặc chỉ hồng không cho nhà trai đi qua. Nhà gái cất lời hát: Mây nẩy làn nắm đảy quá pây/Cần rại rụ cần đây xam rọ/Giử quan lang khươi mẩư mà rặp lùa/Gạ ngày khỏi khay ngay mây hẩng... Tạm dịch: Chỉ này chăng cấm người qua lại/Người tốt người xấu hỏi rõ ràng/Phải quan lang nhà rể mới về đón dâu/Nói thật tôi mở ngay chỉ hồng cho qua. Quan lang đáp lại: Pá mé lục khươi dắng vàn ngo/Tang rườn mà hất quan lang/Khỏi mì pác kin mì pác kiảng/Sliểu ma ao méo tang khảu ròi/Khỏi xo pỉ noọng lần khay mây/Rẳp khươi mấư khảu rườn hất lệ... Tạm dịch: Bố mẹ chú rể có mời tôi/Thay mặt gia đình làm quan lang/Tôi có miệng ăn không có miệng nói/Cũng đành cả nể phải nhận lời/Nhưng tôi xin chị em mở chỉ hồng/Đón rể mới vào nhà làm lễ... 

Nếu đoàn nhà trai không đáp lại được các vế đối và “thử thách” nhà gái đưa ra thường là phải uống rượu, trao phong bao đáp lễ hoặc các quy định khác do nhà gái đề ra. Như đoạn đối đáp về nghi thức mời rửa chân bằng rượu để lên sàn (ngày xưa thường nhà sàn) thể hiện sự tinh tế qua những lời hát đối đáp tinh tế mà ý nhị: Khi người nhà cô dâu hát mời: Kính trình thâng bạn quý táng mường/Pây thuổn vằn khúc tàng quây quảng/Lệ tơi pưa mì tục rào kha/Thanh khiết dậư lẩu dà chính ngám/Suối kha re rẩu roảng thêm duyên... Tạm dịch: Kính trình đến bạn quý khác mường/Đi suốt ngày trên đường xa lắc/Lệ từ xưa nước mát rửa chân/Thanh khiết lòng thực tâm một chén/Rửa cho chân sạch sẽ thêm duyên... Quan lang đáp lại: Khỏi dường mừa song thân quý họ/Bân đin sao nặm tả rào kha/Bấu au mà lồng lảng rào kha/Tặt tệ hại hử ra khỏi phuổi/Lẩu rào kha là lội bân đin/Giờ nảy khỏi dường cần xo chổi... Tạm dịch: Tôi xin trình lên song thân quý họ/Tạo hóa đặt nước lã rửa chân/Ai dám đưa chân rửa phí hoài/Làm như thế trong ngoài chê trách/Rượu rửa chân sai sách đạo trời/Sự này tôi trình người xin từ chối. Những lời giãi bày và từ chối lịch sự, khéo léo như trên không chỉ không làm phật ý nhà gái mà còn làm những người tham dự đám cưới càng nhiệt liệt hưởng ứng, đám cưới thêm phần vui vẻ.

Khi đã vượt qua các “chướng ngại vật” của nhà gái để vào nhà, hai bên thông gia trực tiếp gặp gỡ và thực hiện các nghi lễ. Quan lang sẽ hát ứng với từng hành động, nghi thức theo trình tự để chú rể mới làm lễ, như: Quan lang mời nhà gái kiểm lễ; xin trình tổ tiên, từ đường; mời tổ tiên chứng giám; chúc phúc thông gia nhà gái; tỏ lòng biết ơn công sinh thành của bố mẹ cô dâu; xin cho con rể được mời nước cha mẹ, họ hàng... Ngoài ra, tùy hoàn cảnh của gia đình cô dâu, quan lang còn có những bài tạ ơn anh chị cô dâu, phù dâu và những người giúp gia đình nhà gái tổ chức đám cưới rất chu đáo. Những lời hát của quan lang để chú rể trình tổ tiên rất trang trọng: Xo kính trình quý họ tông thân/Khỏi tái khươi mà thâng rườn giá/Hẩư khươi mấư pái dâng khẩn thản/Trình pây thâng chỏ đẳm chang rườn/Đẳm gục lục khươi luôn thúc ý... Tạm dịch: Xin kính trình quý họ tông thân/Tôi đã đưa lang tân nhập hộ/Cho rể hiền bái tạ lên tiên tổ/Để tổ tiên nhận con của nhà ta/Phù hộ hai con thành gia thất. Hay những lời căn dặn mang tính giáo dục vợ chồng mới cưới: Mìa đá phua nhận tâm đắc chỉ/Phua đá mìa đắc đỉ hết đây/Xong dá tẻo au phầy mà tó/Vạ căn tẻo tẳng mỏ hung hạng/Kin xong tẻo sùa căn hết việc... Tạm dịch: Vợ chửi chồng nhận tâm đắc chí/Chồng chửi vợ lặng lẽ làm lành/Xong vào bếp nhóm nhành củi lửa/Lại cùng nhau nấu nướng cơm ăn/Ăn xong lại cùng nhau làm việc... Khi đón dâu “lồng lảng” (xuất giá) về nhà chồng, quan lang chân thành bày tỏ mong muốn của nhà trai: Giờ nguyệt tiên đây mà thâng giá/Giờ nẩy khỏi xo au lùa lồng lảng/Au mừa sle họ hàng dồm lùa/Au mà sle kế thế phụng thờ... Tạm dịch: Giờ nguyệt tiên đẹp nhất đã tới/Giờ là lúc tôi xin dâu xuất giá/Đón về cho họ hàng cùng xem/Đón về để kế thừa phụng thờ gia đình...

Đón được cô dâu mới về đến nhà trai, quan lang lại tiếp tục hát những bài ca để cô dâu được làm lễ bái tổ tiên và nhập môn gia đình chú rể; chúc phúc nhà trai lấy được dâu tốt; chúc vợ chồng trẻ hạnh phúc, làm ăn phát đạt, con cái đủ đầy... Do đó, các bài hát quan lang có độ ngắn, dài khác nhau tùy thuộc vào tình huống, hoàn cảnh nảy sinh. Có những bài chỉ 2 - 4 câu nhưng cũng có bài dài đến trăm câu, chia thành từng phần ứng với lễ thức cụ thể trong đám cưới. Đặc biệt, cùng là dân tộc Tày nhưng với Tày Ngạn, Tày Đeng, Tày Lưu Quan hay ở mỗi địa phương khác nhau: Hòa An, Thạch An, Hà Quảng, Trùng Khánh... lại có sắc thái riêng bởi mỗi người có sự tiếp thu, sáng tạo riêng. Nhưng nét chung hát quan lang đều có nội dung chính: Các nghi thức đám cưới, chỉ bảo, răn dạy, chúc phúc, lời hát thay lời chào xã giao lịch sự... thể hiện tình cảm trân trọng, lối ứng xử tinh tế, tao nhã trong đời sống.  

 
Phúc Khang (Theo baocaobang.vn)

Có thể bạn quan tâm

Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Độc đáo lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Sơn La

Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu, tỉnh Sơn La, không chỉ là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu trong lành, mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, nơi đây còn lưu giữ nhiều lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc Tây Bắc, đặc biệt là lễ hội cầu mưa. Đây là một lễ hội văn hóa tín ngưỡng độc độc đáo, quan trọng trong năm của người Thái trắng ở phường Mộc Châu.

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Nằm tại xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, chùa Krăng Krốch (còn gọi là chùa Hàng Còng) là ngôi chùa Nam tông Khmer hơn 100 năm tuổi, gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi.

Thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông ở Lai Châu

Thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông ở Lai Châu

Chiều 28/3/2026, tại bản Lao Chải I, xã Khun Há tỉnh Lai Châu diễn ra cuộc thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông. Tham gia cuộc thi có 13 đội đến từ 13 bản của xã, thời gian tối đa cuộc thi là 120 phút. Với người Mông, bánh giầy không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh, đặc biệt mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Mang tiếng nói của đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi gửi tới Quốc hội

Mang tiếng nói của đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi gửi tới Quốc hội

Một trong những vấn đề được các đại biểu Quốc hội khóa XVI quan tâm là Chương trình Mục tiêu quốc gia hướng tới mục tiêu cao nhất, đó là nâng cao đời sống người dân. Để làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc phỏng vấn với Đại tá Hoàng Ngọc Định – Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kiêm Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang, Đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang về những ưu tiên của đại biểu trong nhiệm kỳ mới của Quốc hội.

Đậm sắc văn hóa Xtiêng trong nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân

Đậm sắc văn hóa Xtiêng trong nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Xtiêng, nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân từ lâu đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc, phản ánh khát vọng về cuộc sống no đủ, bình yên và sự gắn kết cộng đồng. Không chỉ mang ý nghĩa tạ ơn thần linh, nghi lễ còn là cách để các thế hệ gìn giữ, trao truyền những giá trị truyền thống bền vững.

Đặc sắc Lễ hội kén rể Đường Yên

Đặc sắc Lễ hội kén rể Đường Yên

Ngày 20/3/2026, Lễ hội kén rể Đường Yên, xã Thư Lâm (thành phố Hà Nội), đã chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Cao Lan

Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Cao Lan

Sáng 20/3, Lễ đón nhận chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Cao Lan đã diễn ra tại thôn Động Sơn, xã Yên Sơn (tỉnh Tuyên Quang). Sự kiện thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham dự, thể hiện niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản văn hóa truyền thống của cộng đồng.

Về An Giang, đắm mình trong hương vị bánh Kà tum

Về An Giang, đắm mình trong hương vị bánh Kà tum

Về với vùng đất Bảy Núi An Giang, du khách không chỉ bị mê hoặc bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn bởi những giá trị văn hóa ẩm thực độc bản. Trong đó, bánh Kà tum - món bánh truyền thống của đồng bào Khmer xã Ô Lâm (tỉnh An Giang), một biểu tượng của sự khéo léo, kết tinh từ hương vị đất trời và tấm lòng hiếu khách của người dân nơi đây.

Vẻ đẹp thanh bình của chùa Tà Pạ giữa vùng Bảy Núi, An Giang

Vẻ đẹp thanh bình của chùa Tà Pạ giữa vùng Bảy Núi, An Giang

Nằm tựa lưng vào triền núi Tà Pạ thuộc xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, Chùa Tà Pạ là một trong những ngôi chùa Khmer tiêu biểu của vùng Bảy Núi, với kiến trúc đặc trưng của Phật giáo Nam tông Khmer. Mái chùa cong vút, hoa văn chạm khắc tinh xảo và gam màu rực rỡ nổi bật giữa không gian núi rừng xanh mát. Không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo của đồng bào Khmer, chùa Tà Pạ còn là điểm đến du lịch hấp dẫn ở Tri Tôn.

Đồng bào các dân tộc nơi cực Tây Tổ quốc nô nức đến điểm bỏ phiếu

Đồng bào các dân tộc nơi cực Tây Tổ quốc nô nức đến điểm bỏ phiếu

Xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên nằm giữa núi rừng trùng điệp của vùng đất nơi cực Tây của Tổ quốc, nổi tiếng với cột mốc ba cạnh thiêng liêng. Từ sáng sớm, đồng bào các dân tộc Hà Nhì, Mông, Thái, Kinh… trong trang phục truyền thống đã nô nức đến các điểm bỏ phiếu để thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Lần đầu công chúng Thủ đô được trải nghiệm hội Ví đu của người Mường Phú Thọ

Lần đầu công chúng Thủ đô được trải nghiệm hội Ví đu của người Mường Phú Thọ

Trong không khí mùa xuân tháng Ba, hội Ví đu truyền thống của người Mường tỉnh Phú Thọ lần đầu tiên được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội), mang đến cho công chúng Thủ đô và du khách cơ hội khám phá một nét sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo.

Lễ hội Lồng Tồng - nét văn hóa đặc sắc của người Tày vùng cao Lào Cai

Lễ hội Lồng Tồng - nét văn hóa đặc sắc của người Tày vùng cao Lào Cai

Vào mỗi dịp đầu năm mới, đồng bào các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Tày trong tỉnh Lào Cai lại nô nức, phấn khởi tham gia Lễ hội Lồng Tồng hay còn gọi Hội xuống đồng. Đây là lễ hội độc đáo của người Tày, mang theo thông điệp cầu cho quốc thái, dân an, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Đồng bào Cao Lan, Phú Thọ tưng bừng mở hội xuống đồng 2026

Đồng bào Cao Lan, Phú Thọ tưng bừng mở hội xuống đồng 2026

Trong khuôn khổ chương trình “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc” năm 2026, ngày 28/2, đồng bào dân tộc Cao Lan (Phú Thọ) đã tổ chức Lễ hội xuống đồng, hay còn gọi là Lễ hội Lồng tồng, một nghi lễ truyền thống mang đậm giá trị tâm linh và văn hóa lâu đời.

Đắp chăn 'săn' cá suối: Nghi thức tâm linh đặc biệt của đồng bào Co

Đắp chăn 'săn' cá suối: Nghi thức tâm linh đặc biệt của đồng bào Co

Lần đầu tiên, xã vùng cao Thanh Bồng (Quảng Ngãi) tái hiện phong tục Đắp chăn (hay còn gọi là Hoi P’hiết Xol) - một nghi thức đắp đập, ngăn dòng suối để bắt cá của đồng bào Co với quy mô lớn chưa từng có. Đây không chỉ là hoạt động lao động sản xuất đơn thuần mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, có sức ảnh hưởng to lớn trong đời sống sinh hoạt của cộng đồng người dân địa phương.

Múa Chằn - vũ điệu sử thi độc đáo của người Khmer

Múa Chằn - vũ điệu sử thi độc đáo của người Khmer

Múa chằn, còn gọi là Rôbăm Yeak Roăm, là một hình thức sân khấu hóa dựa trên sử thi Riêm Kê, là một loại hình vũ kịch dân gian độc đáo của đồng bào dân tộc Khmer tại Nam Bộ. Không chỉ là giải trí, múa Chằn còn mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu, cầu mong bình an và may mắn cho phum, sóc, thường được tổ chức tại các ngôi chùa Khmer vào các dịp lễ lớn.

Chia sẻ yêu thương, hòa bình và đoàn kết trong tháng Ramadan

Chia sẻ yêu thương, hòa bình và đoàn kết trong tháng Ramadan

Những ngày Tết Bính Ngọ 2026, về làng Chăm ở xã Châu Phong (xã Châu Phong, tỉnh An Giang), dọc hai bên đường rợp một màu đỏ tươi mới cờ Đảng, cờ Tổ quốc. Năm nay, Tết gần như trùng với lịch Tháng ăn chay Ramadan năm 2026 - Hồi lịch 1447 của đồng bào theo đạo Hồi Islam. Đây là thời điểm quan trọng, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với mỗi tín đồ Hồi giáo và đời sống văn hóa tinh thần chung của cộng đồng.

Hấp dẫn ẩm thực Xứ Lạng

Hấp dẫn ẩm thực Xứ Lạng

Lạng Sơn, vùng đất địa đầu của Tổ quốc không chỉ nổi tiếng về sự nhộn nhịp, sầm uất trong kinh doanh thương mại, mà còn là nơi được biết đến với phong cảnh hùng vĩ, nên thơ và ẩm thực độc đáo.

Giữ nếp Tết Mường giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữ nếp Tết Mường giữa đại ngàn Tây Nguyên

Thôn Hào Lý, xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi có 145 hộ dân với 602 nhân khẩu; trong đó có 90% là người dân tộc Mường từ tỉnh Hòa Bình vào làm ăn, sinh sống từ năm 1991. Trải qua nhiều thăng trầm, khó khăn, vất vả, đến nay, đời sống của người dân tại đây đã dần ổn định, phát triển. Trong nhiều năm qua, những nét văn hóa độc đáo trong ngày Tết Nguyên đán cổ truyền của người Mường luôn được bà con nhân dân thôn Hào Lý bảo tồn, giữ gìn, tạo nên một vẻ đẹp văn hóa đặc trưng trong những ngày Tết ở xã biên giới Sa Loong.

Tết Ramưvan - Mùa báo hiếu và những cuộc đoàn viên

Tết Ramưvan - Mùa báo hiếu và những cuộc đoàn viên

Hòa chung niềm vui đón Xuân mới Bính Ngọ 2026, trong ba ngày 16, 17 và 18/2, Tết cổ truyền Ramưvan của đồng bào Chăm Hồi giáo Bàni và Hồi giáo Islam ở tỉnh Khánh Hòa cũng diễn ra đồng thời, tạo thêm không khí vui tươi, phấn khởi đón năm mới; qua đó cùng chung tay xây dựng quê hương, góp sức đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Xuân nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc

Xuân nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc

Xã Đất Mũi là đơn vị hành chính cuối cùng ở cực Nam Tổ quốc, cách trung tâm tỉnh Cà Mau hơn 110 km. Người dân nơi đây sinh sống chủ yếu bằng nghề nuôi trồng và khai thác thủy hải sản. Mùa xuân ở vùng đất này không chỉ có sắc mai vàng mà còn mang theo hương vị mặn mòi của biển cả, mùi thơm của những mẻ cá khô và niềm hy vọng mãnh liệt về sự khởi sắc của quê hương.

Ngọt ngào hương vị Tết miền Tây

Ngọt ngào hương vị Tết miền Tây

Miền Tây miệt vườn từ lâu đã được thiên nhiên ưu đãi với hệ thống sông ngòi chằng chịt, ruộng vườn bạt ngàn, sản vật phong phú. Ở đó, cư dân đã hình thành nên một không gian văn hóa đặc trưng, trong đó Tết Nguyên đán là một nét chấm phá thấm đẫm chất miền Tây sông nước.

Giữ hồn Tết qua cặp bánh phu thê Đình Bảng

Giữ hồn Tết qua cặp bánh phu thê Đình Bảng

Những ngày cuối năm, khi gió bấc se sắt thổi, khi những mái ngói rêu phong quanh đền Đô trầm mặc trong làn sương mỏng, làng nghề bánh phu thê Đình Bảng (nay thuộc phường Từ Sơn, Bắc Ninh) lại bừng lên nhịp điệu riêng của mùa Xuân. Tết ở vùng đất Kinh Bắc không chỉ hiện diện trong sắc đào phai trước hiên nhà, trong không khí rộn ràng chợ Tết, mà còn lan tỏa từ những gian bếp đỏ lửa, nơi những mẻ bánh phu thê đang lặng lẽ tỏa hương.

Làm mới thương hiệu bánh tráng Cù lao Mây trăm tuổi

Làm mới thương hiệu bánh tráng Cù lao Mây trăm tuổi

Bánh tráng Cù lao Mây - một đặc sản nổi tiếng của làng nghề có lịch sử hơn 100 năm của xã Lục Sỹ Thành, tỉnh Vĩnh Long. Làng nghề truyền thống này hiện có 71 hộ sản xuất; trong đó, 14 hộ tham gia hợp tác xã với 2 hộ có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP. Làng nghề hoạt động quanh năm nhưng nhộn nhịp nhất vào dịp Tết Nguyên đán.