Miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hóa là nơi sinh sống lâu đời của một số dân tộc thiểu số như Mường, Thái, Mông, Khơ Mú, Thổ và Dao. Trong đó, người Thái có dân số đứng thứ hai. Qua bao thế hệ, đồng bào Thái vẫn gìn giữ nhiều phong tục đặc sắc, nổi bật là tục cưới hai lần, nét văn hóa phản ánh triết lý sống coi trọng lao động, trách nhiệm và sự gắn bó giữa hai gia đình.
Lễ cưới hai lần là một nghi lễ truyền thống giàu ý nghĩa nhân văn, phản ánh sâu sắc quan niệm về hôn nhân, gia đình và cộng đồng của người Thái nơi miền Tây xứ Thanh. Theo phong tục, sau lễ cưới lần thứ nhất, chú rể chưa đón cô dâu về ngay mà sẽ ở rể nhà gái trong một thời gian. Đây vừa là khoảng thời gian thử thách bản lĩnh của người đàn ông, vừa thể hiện lòng biết ơn đối với gia đình đã sinh thành, nuôi dưỡng người con gái mình yêu thương.
Trong thời gian ở rể, chàng trai cùng gia đình nhà vợ lao động sản xuất, tích góp của cải để chuẩn bị cho lễ cưới lần hai, nghi lễ quan trọng nhất, đánh dấu thời khắc cô dâu chính thức về làm dâu nhà chồng.
Câu chuyện hôn nhân của người Thái thường bắt đầu từ những đêm giao duyên nơi bản làng. Dưới mái nhà sàn, cô gái ngồi quay tơ, dệt vải; bên ngoài, các chàng trai mang theo tiếng sáo, tiếng khèn tìm đến gửi gắm tình cảm qua những điệu khắp ngọt ngào. Người Thái quan niệm: “Gái biết dệt vải, trai biết săn bắn, đan chài”. Vì vậy, từ nhỏ, các cô gái đã làm quen với khung cửi, từng đường thoi dệt nên không chỉ tấm vải mà còn dệt nên chuẩn mực công - dung - ngôn - hạnh của người phụ nữ…
Khi tình yêu đủ đầy, chàng trai trở về thưa chuyện với gia đình, mang trầu cau sang nhà gái xin cưới. Lễ cưới lần thứ nhất diễn ra trong không khí giản dị, ấm cúng với sự chứng kiến của họ hàng và tổ tiên hai bên.
Sau lễ cưới đầu tiên, chú rể bắt đầu cuộc sống ở rể. Những ngày lên nương, vào rừng kiếm củi, chăm sóc mùa màng là minh chứng cho sự trưởng thành của người đàn ông trước khi xây dựng gia đình riêng. Trong khi đó, cô gái Thái miệt mài dệt vải chuẩn bị cho ngày về nhà chồng. Những tấm áo biếu cha mẹ chồng, khăn piêu cho họ hàng, chăn gối thổ cẩm… đều do chính tay cô dâu thực hiện. Mỗi sản phẩm là lời gửi gắm lòng hiếu nghĩa, sự khéo léo và trách nhiệm của người con dâu tương lai.
Chỉ khi cuộc sống gia đình đủ đầy, lúa chất đầy bồ, ngô sắn đầy sân, gia súc đầy chuồng, lễ cưới lần hai mới được tổ chức. Lễ cưới lần thứ hai diễn ra long trọng, rộn ràng trong tiếng chiêng, tiếng khèn vang vọng núi rừng. Đoàn nhà trai do ông Mơ dẫn đầu mang sính lễ sang đón dâu.
Tại nhà gái, cô dâu chú rể làm lễ bái tổ tiên, lạy cha mẹ và hai bên dòng họ. Khoảnh khắc người cha nắm tay con gái trao cho chú rể mang ý nghĩa thiêng liêng, gửi gắm niềm tin về một mái ấm mới. Mẹ cô dâu trao của hồi môn, tiễn con về nhà chồng bằng chiếc nón lá cùng lời chúc cuộc sống hôn nhân luôn tròn đầy, êm ấm. Đoàn rước dâu lên đường trong tiếng hát giao duyên, tiếng cồng chiêng rộn rã như lời chúc phúc của bản làng.
Một trong những nghi lễ đặc sắc nhất của người Thái là nghi thức rửa chân khi cô dâu bước lên cầu thang nhà chồng. Ông Mơ dùng nước làm lễ rửa chân cho đôi vợ chồng trẻ với ý nghĩa gột rửa bụi trần quá khứ, mở ra cuộc sống mới hạnh phúc và báo cáo với tổ tiên về thành viên mới của gia đình.
Sau đó, đôi trẻ làm lễ gia tiên, xin vía, uống rượu chung và đeo vòng tay chúc phúc, biểu tượng của sự gắn bó bền chặt, thủy chung trọn đời. Khi nghi lễ hoàn tất, tiếng trống, tiếng chiêng vang lên rộn ràng. Họ hàng, dân bản cùng hòa vào điệu múa, lời ca mừng hạnh phúc đôi trẻ.
Chăm chú theo dõi trích đoạn tái hiện Lễ cưới hai lần của dân tộc Thái xứ Thanh, bạn Đỗ Thị Lâm Oanh, sinh viên năm nhất (Trường Đại học Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ:
“Ban đầu khi đến không gian văn hoá dân tộc Thái, mình chỉ nghĩ mình sẽ tham quan, khám phá các nếp nhà truyền thống. Nhưng khi được chứng kiến lễ tái hiện Lễ cưới hai lần của đồng bào Thái, mình thật sự bất ngờ. Trong suốt quá trình theo dõi, mình cảm nhận đây là một nghi lễ rất thú vị, chứa đựng nhiều nét độc đáo và khác biệt so với phong tục cưới của người Kinh.
Đây là trải nghiệm hoàn toàn mới mẻ đối với mình. Mình đặc biệt ấn tượng với không gian lễ cưới, trang phục và âm nhạc. Trang phục cô dâu, chú rể mang đậm bản sắc dân tộc Thái, rực rỡ sắc màu với nhiều hoa văn tinh tế, tạo nên một không khí vừa trang trọng, vừa giàu bản sắc văn hoá…”.
Với đồng bào dân tộc Thái, đám cưới không chỉ là chuyện riêng của hai người, mà là ngày hội của cộng đồng, nơi tình yêu cá nhân hòa quyện với truyền thống, nơi gia đình, dòng họ và bản làng cùng chung vui, cùng chúc phúc.
Ngày nay, trọng nhịp sống hiện đại, tục cưới hai lần vẫn được người Thái Thanh Hóa gìn giữ như một di sản văn hóa sống. Không chỉ lưu giữ bản sắc dân tộc, nghi lễ còn nhắc nhớ về những giá trị bền vững như: Tình yêu gắn với trách nhiệm, hôn nhân bắt đầu từ lao động, và hạnh phúc được xây dựng bằng sự sẻ chia của cả cộng đồng…
Một số hình ảnh tại lễ tái hiện:
