Chiều 31/1, UBND xã Ngọk Bay, tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Lễ khánh thành nhà Rông văn hóa thôn Kon Rơ Bang 2. Đây là hoạt động nhằm bảo tồn nét văn hóa truyền thống của cộng đồng dân tộc thiểu số Bahnar, bà con có nhà Rông mới để tổ chức lễ hội cùng các hoạt động chung của làng.
Các cắt băng khánh thành nhà Rông.
Niềm vui nhà Rông mới
Có mặt tại lễ khánh thành, hàng trăm bà con thôn Kon Rơ Bang 2 không giấu được niềm vui. Với cộng đồng Bahnar, nhà Rông văn hóa chính là một phần trong không gian sống, là nơi bảo tồn và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, nơi tụ họp, sum vầy mỗi khi làng có lễ hội.
Ông A Thâm, người dân thôn Kon Rơ Bang 2 chia sẻ, trong nhiều năm qua, khi nhà Rông bị xuống cấp, bà con trong thôn ai cũng lo lắng. Tuy nhiên, khi biết tin nhà Rông được xây dựng mới, tất cả đều vui mừng, sẵn sàng giúp sức để hoàn thành sớm nhất “biểu tượng” của làng. “Hôm nay tôi rất vui, bởi nhà Rông mới đã chính thức được khánh thành. Bà con trong thôn sẽ có nơi sinh hoạt, giao lưu văn hóa, văn nghệ, lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Bà con nhân dân trong thôn cảm ơn Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương và sự hỗ trợ từ các cá nhân, tập thể để người dân có được nhà Rông văn hóa mới như thế này”, ông A Thâm bày tỏ.
Lễ mừng nhà Rông mới được bà con thôn Kon Rơ Bang 2 tái hiện tại Lễ Khánh thành.
Em Y Chi Ô, một nghệ nhân trẻ tham gia biểu diễn Lễ mừng nhà Rông mới cho biết, em và các bạn cùng trang lứa trong thôn đều cảm thấy vui mừng vì được biểu diễn tại Lễ khánh thành nhà Rông của thôn. Đây không chỉ là cơ hội để em và các bạn được hiểu rõ hơn về nét độc đáo của nhà Rông, lễ hội gắn với khuôn viên nhà Rông, mà còn thấy được vai trò của bản thân trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Ông Nguyễn Quốc Việt, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọk Bay, xã hiện có 16 thôn, trong đó có 10 thôn đồng bào dân tộc thiểu số. Với bà con các dân tộc thiểu số, nhà Rông không chỉ là công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là linh hồn, biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống quý báu từ bao đời nay. Nhà Rông cũng là nơi hội họp, nơi phân xử các vụ việc của làng, nơi tổ chức các lễ hội, là không gian để các nghệ nhân truyền dạy cồng chiêng, múa xoang cho thế hệ trẻ. Để bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống dân tộc trong đó có giá trị bản sắc của nhà Rông, chính quyền địa phương sẽ nỗ lực hỗ trợ và mong muốn cán bộ, nhân dân thôn Kon Rơ Bang 2 giữ vững tinh thần đoàn kết, có kế hoạch, biện pháp cụ thể, chi tiết để quản lý, phát huy tối đa mục đích, công năng sử dụng nhà Rông. Cộng đồng làm tốt công tác tu sửa hạng mục xuống cấp, quan tâm đặc biệt tới phòng, chống cháy nổ, đảm bảo vệ sinh môi trường để nhà Rông và khuôn viên xung quanh sạch.
Các tiết mục văn nghệ tại Lễ Khánh thành.
Bà Phạm Thị Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi nêu rõ, nhà Rông văn hóa là thiết chế rất quan trọng của cộng đồng các dân tộc thiểu số Trường Sơn - Tây Nguyên và các cộng đồng ở phía Tây tỉnh Quảng Ngãi. Đặc biệt, nhà Rông đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển du lịch cộng đồng - một hình thái du lịch được rất nhiều du khách lựa chọn trong thời gian gần đây. Thời gian tới, Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa cũng chú trọng hỗ trợ các cộng đồng trong việc bảo tồn các nhà sinh hoạt cộng đồng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số với nguyên bản của nhà Rông. Cùng với đó, tăng cường thêm các cơ sở vật chất, trang thiết bị để đáp ứng tốt yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới, đưa nhà Rông truyền thống trở thành “hạt nhân” của mỗi thôn, làng”.
Chung sức, đồng lòng
Lễ mừng nhà Rông mới được bà con thôn Kon Rơ Bang 2 tái hiện tại Lễ Khánh thành.
Lễ mừng nhà Rông mới được bà con thôn Kon Rơ Bang 2 tái hiện tại Lễ Khánh thành. Ảnh: Dư Toán - TTXVN
Thôn Kon Rơ Bang 2, xã Ngọk Bay có 209 hộ với 1.027 nhân khẩu, trong đó chủ yếu là bà con dân tộc thiểu số Bahnar. Dù đời sống người dân vẫn còn nhiều khó khăn, song với tinh thần “lá lành đùm lá rách”, chung sức, đồng lòng trong các phong trào chung của địa phương, nhiều nét văn hóa gắn với nhà Rông truyền thống của thôn vẫn còn được lưu giữ. Năm 2017, nhà Rông thôn Kon Rơ Bang 2 vinh dự đón Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới thăm, tặng quà và căn dặn bà con phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa truyền thống.
Nhà Rông văn hoá thôn Kon Rơ Bang 2 được xây dựng từ năm 1918, làm bằng vật liệu truyền thống 100%. Trải qua 6 lần sửa chữa, nhà Rông thôn Kon Rơ Bang 2 đã bị xuống cấp trầm trọng, hư hỏng nặng, có khả năng bị sập, không đảm bảo an toàn sử dụng và sinh hoạt của người dân.
Lễ mừng nhà Rông mới được bà con thôn Kon Rơ Bang 2 tái hiện tại Lễ Khánh thành.
Tháng 4/2025, với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị và bà con trong thôn, sự hỗ trợ tài chính, vật liệt xây dựng của chính quyền địa phương và nhiều tổ chức, cá nhân, cán bộ, đảng viên, nhà Rông văn hóa thôn Kon Rơ Bang 2 chính thức được khởi công xây dựng mới.
Bà Y Blai, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Kon Rơ Bang 2 cho biết, trong quá trình xây dựng, bà con trong thôn đã tích cực đóng góp công sức, tiền bạc, ngày công lao động... Ngoài ra, còn có sự hỗ trợ của nhiều tập thể, cá nhân. Nhà Rông văn hóa thôn Kon Rơ Bang 2 được xây dựng trên tổng diện tích 80 m2, chủ yếu làm từ nguyên liệu tự nhiên với tổng kinh phí hơn 900 triệu đồng.
Thừa ủy quyền, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi Phạm Thị Trung trao quà của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng cho bà con thôn Kon Rơ Bang 2.
Công trình không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa của bà con trong thôn, mà còn là biểu tượng của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, là biểu tượng niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, bà Y Blai khẳng định./.
Tên tự gọi: Ba Na.
Tên gọi khác: Bơ Nâm, Roh, Kon Kđe, Ala Kông, Kpang Kông...
Nhóm địa phương: Rơ Ngao, Rơ Lơng (hay Y Lăng), Tơ Lô, Gơ Lar Krem.
Dân số: 227.716 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khơ Me (ngữ hệ Nam Á).
Lịch sử: Dân tộc Ba Na là một trong những cư dân sinh tụ lâu đời ở Trường Sơn - Tây Nguyên đã kiến lập nên nền văn hoá độc đáo ở đây. Họ là tộc người có dân số đông nhất, chiếm vị trí rất quan trọng trong các lĩnh vực văn hoá, xã hội ở các cao nguyên miền Trung nước ta.
Hoạt động sản xuất: Người Ba Na canh tác lúa trên ruộng khô và rẫy. Cái cuốc là công cụ chủ yếu trong canh tác nông nghiệp ở tộc người này. Với ruộng khô thì việc thâm canh không bỏ hóa là đặc điểm khác với rẫy. Ruộng khô thường ở vùng ven sông suối. Từ đầu thế kỷ XX, việc làm ruộng nước bằng cày đã ngày càng phát triển ở nhiều nơi. Vườn chuyên canh và vườn đa canh cũng xuất hiện từ lâu. Công việc chăn nuôi và các nghề thủ công như: đan, dệt, gốm, rèn còn chưa phát triển.
Ở: Ðịa bàn cư trú của người Ba Na trải rộng trên các tỉnh Gia Lai, Kon Tum và miền Tây của Bình Ðịnh, Phú Yên và Khánh Hòa. Họ cư trú trên nhà sàn, cửa ra vào mở về phía mái, trên hai đầu đốc đều có trang trí hình sừng, ở giữa làng được xây cất một ngôi nhà công cộng - nhà làng, nhà rông với hai mái vồng và cao vút. Ðó là nhà khách của làng, nơi diễn ra mọi sinh hoạt chung của cộng đồng làng như giáo dục thanh thiếu niên, tổ chức nghi lễ, hội làng, xử án...
Phương tiện vận chuyển: Chủ yếu là cái gùi cõng trên lưng, cho nam, nữ và cho mọi lứa tuổi. Gùi nhiều kích cỡ to nhỏ và nhiều chủng loại, đan mau và thưa nhưng đều theo một mô típ cổ truyền.
Quan hệ xã hội: Làng là đơn vị xã hội hoàn chỉnh và duy nhất. Tàn dư mẫu hệ vẫn thể hiện rõ trong quan hệ gia đình, tộc họ và trong hôn nhân. Sự tan rã của chế độ mẫu hệ ở đây đã nâng cao địa vị của nam giới nhưng phía mẹ vẫn gần gũi hơn. Sau hôn nhân còn phổ biến tập quán cư trú phía nhà vợ. Xã hội có người giàu, người nghèo và tôi tớ.
Theo cema.gov.vn
