Độc đáo lễ mừng cơm mới của đồng bào Thái ở Mai Châu

Trong không gian nhà sàn trầm ấm thoảng hương lúa mới, lễ cúng mừng cơm mới của đồng bào Thái ở Mai Châu, Phú Thọ từ nhiều đời nay vẫn được gìn giữ như một nghi lễ thiêng liêng. Lễ cúng mừng cơm mới là lời tri ân mùa màng, biểu tượng của văn hóa nông nghiệp lúa nước, là sợi dây gắn kết gia đình, dòng họ, cộng đồng người Thái trong hành trình lao động và gìn giữ bản sắc dân tộc.

cung-com-moi-09122025-01.jpg
Bà Hà Thị Ứn tại bản Pom Coọng (Mai Châu, Phú Thọ) chuẩn bị lá dong để gói xôi cho buổi lễ.

Lễ cúng cơm mới nhân văn từ một tích xưa

Theo tập tục của người Thái ở Mai Châu, mâm đồ lễ trong lễ cúng cơm mới không có gia súc, gia cầm. Tập tục này bắt nguồn từ một câu chuyện xưa truyền lại trong cộng đồng. Chuyện kể rằng thuở con người và muông thú còn hiểu tiếng nhau, một gia đình nghèo có người cha mới mất muốn làm mâm cơm mới dâng lên tổ tiên, nhưng trong nhà chỉ còn con gà mẹ đang nuôi đàn gà con. Đêm trước lễ, hai vợ chồng bàn nhau làm thịt gà để cúng. Gà mẹ tình cờ nghe được đã nghẹn ngào dặn dò đàn gà con phải thương nhau khi mai này không còn mẹ bên cạnh.

Khi lúa bắt đầu vào độ chín vàng, người phụ nữ Thái sẽ chọn những bông lúa đẹp nhất ở thửa ruộng tốt nhất, mang về treo gác bếp. Khi mùa màng gặt xong, họ mới đạp thóc, giã gạo, đồ xôi để làm lễ.

Khi lúa bắt đầu vào độ chín vàng, người phụ nữ Thái sẽ chọn những bông lúa đẹp nhất ở thửa ruộng tốt nhất, mang về treo gác bếp. Khi mùa màng gặt xong, họ mới đạp thóc, giã gạo, đồ xôi để làm lễ.

Chủ nhà vô tình nghe thấy, xúc động trước tình mẫu tử thiêng liêng của loài vật nên quyết định giữ lại đàn gà để nuôi. Người chồng sau đó đem chài ra suối bắt cá để làm lễ. Từ đó, người Thái hình thành tục cúng cơm mới bằng cá suối – một quan niệm nhân văn sâu sắc, tôn trọng sự sống và lưu giữ hơi ấm của tình thương.

Trước kia, người Thái quan niệm mâm cá cúng phải có nhiều cá để thể hiện sự chăm chỉ và no đủ, không đặt nặng chuyện cá lớn hay nhỏ. Theo thời gian, quan niệm đã thay đổi. Cá to trên mâm lễ trở thành biểu tượng của vụ mùa bội thu, là lời khẳng định thành quả lao động của gia đình kính báo với tổ tiên.

Lễ cúng mừng cơm mới là dịp để người Thái trở về sum họp cùng gia đình.

Lễ cúng mừng cơm mới là dịp để người Thái trở về sum họp cùng gia đình.

Chị Lộc Thị Nha (xã Mai Châu) chia sẻ, cách chế biến cá trong lễ cơm mới mộc mạc nhưng tinh tế. Cá được làm thành hai món truyền thống - nướng và hấp. Cá nướng được ướp lá gừng giã nhuyễn, sả, ớt tươi, mắm, muối. Cá hấp được gói trong lá dong, buộc lạt giang, hấp trong khoảng một giờ – giữ nguyên mùi vị núi rừng, thơm nồng và mộc mạc như chính nếp sống của người Thái.

Nếu cá là lễ vật của núi rừng, thì cơm xôi là sản vật thiêng của nương rẫy, linh hồn của lễ mừng cơm mới. Khi lúa bắt đầu vào độ chín vàng, người phụ nữ Thái sẽ chọn những bông lúa đẹp nhất ở thửa ruộng tốt nhất, mang về treo gác bếp. Khi mùa màng gặt xong, họ mới đạp thóc, giã gạo, đồ xôi để làm lễ.

Xôi sau khi chín được quạt nguội rồi gói thành những gói nhỏ vuông vức bằng lá dong. Cách gói này giúp xôi giữ nguyên độ dẻo thơm, đồng thời dễ bày lên mâm cúng.

Xôi sau khi chín được quạt nguội rồi gói thành những gói nhỏ vuông vức bằng lá dong. Cách gói này giúp xôi giữ nguyên độ dẻo thơm, đồng thời dễ bày lên mâm cúng.

Cụ bà Hà Thị Ứn (bản Pom Coọng, Mai Châu) cho biết, xôi chín sau khi đồ được quạt nguội rồi gói thành những gói nhỏ vuông vức bằng lá dong. Cách gói này giúp xôi giữ nguyên độ dẻo thơm, đồng thời dễ bày lên mâm cúng. Những nắm xôi xanh lá, trắng ngà, hương thơm quện trong khói bếp, là kết tinh của cả một vụ mùa nắng gió trên nương.

Giá trị nhân văn bền bỉ qua nhiều thế hệ

Sau khi các sản vật được chuẩn bị, gia đình bắt đầu dọn mâm cúng. Gia chủ cầm bát muối trắng, rắc từng nhúm nhỏ lên mâm, nghi thức tượng trưng ghi nhớ một thời vất vả, thiếu thốn, khi hạt muối không đủ để chia, đành rắc tượng trưng lên các mâm lễ.

Mâm lễ được đặt trước bàn thờ tổ tiên và thầy cúng đọc bài khấn kể về thuở con người đi khai hoang, đắp bờ, dẫn nước. Văn khấn kể về hạt lúa, hạt gạo được tạo bởi mồ hôi và sự nhọc nhằn, đồng thời là lời mời tổ tiên về hưởng lộc, chúc con cháu sức khỏe, mùa màng bội thu, đi rừng, đi suối bình an.

Xôi sau khi chín được quạt nguội rồi gói thành những gói nhỏ vuông vức bằng lá dong.

Xôi sau khi chín được quạt nguội rồi gói thành những gói nhỏ vuông vức bằng lá dong.

Tại lễ cúng mừng cơm mới của gia đình chị Lộc Thị Nha (xóm Pom Cọong, Mai Châu) thầy mo Hà Công Nhui đọc bài khấn: “Cơm mới, rượu ngon đã dâng, mời ông bà tổ tiên về ăn cơm đầu bản, uống rượu đầu mương…; ban phúc cho con cháu mạnh khỏe, mùa sau thêm lộc, thêm may…”.

Trong lễ mừng cơm mới, gia đình Thái thường mời “bốn góc nhà – ba góc bếp”, tức anh em, họ hàng, láng giềng thân thiết đến dự lễ. Khách đến không mang tiền hay quà mừng, bởi điều quý giá nhất là lời chúc tốt lành và sự hiện diện đông vui của khách, dấu hiệu cho một vụ mùa mới may mắn.

Chuẩn bị mâm cúng.

Chuẩn bị mâm cúng.

Kết thúc nghi lễ, gia chủ mời khách uống rượu cần, thưởng thức cá suối, cơm xôi, rồi cùng tham gia điệu xòe, nhảy sạp dưới sân. Âm thanh vòng xòe rộn rã, ánh lửa bập bùng trước nhà sàn tạo nên bầu không khí gắn kết đặc trưng của cộng đồng người Thái.

Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Mai Châu, Nguyễn Thị Quỳnh Lan chia sẻ, lễ cúng mừng cơm mới là bản sắc văn hóa độc đáo của người Thái ở Mai Châu, là triết lý sống nhân văn, tinh thần đoàn kết, tình yêu đối với thiên nhiên và lòng biết ơn với tổ tiên. Đây cũng là dịp để thế hệ lớn dạy con cháu yêu quý hạt cơm, hiểu công sức làm ra thành quả lao động, biết gắn bó với đất đai và cộng đồng. Vì thế, dù đi xa hay bận rộn, con cháu người Thái luôn cố gắng trở về sum họp cùng gia đình trong ngày lễ.

Mâm lễ cúng cơm mới của người Thái chỉ có các món làm từ cá hấp, nướng cùng những gói xôi đồ từ lúa nương.

Mâm lễ cúng cơm mới của người Thái chỉ có các món làm từ cá hấp, nướng cùng những gói xôi đồ từ lúa nương.

Thầy mo Hà Công Nhui làm lễ cúng.

Thầy mo Hà Công Nhui làm lễ cúng.

Giá trị văn hóa của lễ mừng cơm mới đang và sẽ tiếp tục được cộng đồng người Thái gìn giữ như một phần không thể thiếu của đời sống tinh thần, góp phần tạo nên sắc màu văn hóa đặc biệt của vùng đất Mai Châu tươi đẹp./.

Có thể bạn quan tâm

Đậm sắc văn hóa Xtiêng trong nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân

Đậm sắc văn hóa Xtiêng trong nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Xtiêng, nghi lễ cầu phúc, cầu an đầu xuân từ lâu đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc, phản ánh khát vọng về cuộc sống no đủ, bình yên và sự gắn kết cộng đồng. Không chỉ mang ý nghĩa tạ ơn thần linh, nghi lễ còn là cách để các thế hệ gìn giữ, trao truyền những giá trị truyền thống bền vững.

Đặc sắc Lễ hội kén rể Đường Yên

Đặc sắc Lễ hội kén rể Đường Yên

Ngày 20/3/2026, Lễ hội kén rể Đường Yên, xã Thư Lâm (thành phố Hà Nội), đã chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Cao Lan

Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Cao Lan

Sáng 20/3, Lễ đón nhận chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Cao Lan đã diễn ra tại thôn Động Sơn, xã Yên Sơn (tỉnh Tuyên Quang). Sự kiện thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham dự, thể hiện niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản văn hóa truyền thống của cộng đồng.

Về An Giang, đắm mình trong hương vị bánh Kà tum

Về An Giang, đắm mình trong hương vị bánh Kà tum

Về với vùng đất Bảy Núi An Giang, du khách không chỉ bị mê hoặc bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn bởi những giá trị văn hóa ẩm thực độc bản. Trong đó, bánh Kà tum - món bánh truyền thống của đồng bào Khmer xã Ô Lâm (tỉnh An Giang), một biểu tượng của sự khéo léo, kết tinh từ hương vị đất trời và tấm lòng hiếu khách của người dân nơi đây.

Vẻ đẹp thanh bình của chùa Tà Pạ giữa vùng Bảy Núi, An Giang

Vẻ đẹp thanh bình của chùa Tà Pạ giữa vùng Bảy Núi, An Giang

Nằm tựa lưng vào triền núi Tà Pạ thuộc xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, Chùa Tà Pạ là một trong những ngôi chùa Khmer tiêu biểu của vùng Bảy Núi, với kiến trúc đặc trưng của Phật giáo Nam tông Khmer. Mái chùa cong vút, hoa văn chạm khắc tinh xảo và gam màu rực rỡ nổi bật giữa không gian núi rừng xanh mát. Không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo của đồng bào Khmer, chùa Tà Pạ còn là điểm đến du lịch hấp dẫn ở Tri Tôn.

Đồng bào các dân tộc nơi cực Tây Tổ quốc nô nức đến điểm bỏ phiếu

Đồng bào các dân tộc nơi cực Tây Tổ quốc nô nức đến điểm bỏ phiếu

Xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên nằm giữa núi rừng trùng điệp của vùng đất nơi cực Tây của Tổ quốc, nổi tiếng với cột mốc ba cạnh thiêng liêng. Từ sáng sớm, đồng bào các dân tộc Hà Nhì, Mông, Thái, Kinh… trong trang phục truyền thống đã nô nức đến các điểm bỏ phiếu để thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Lần đầu công chúng Thủ đô được trải nghiệm hội Ví đu của người Mường Phú Thọ

Lần đầu công chúng Thủ đô được trải nghiệm hội Ví đu của người Mường Phú Thọ

Trong không khí mùa xuân tháng Ba, hội Ví đu truyền thống của người Mường tỉnh Phú Thọ lần đầu tiên được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội), mang đến cho công chúng Thủ đô và du khách cơ hội khám phá một nét sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo.

Lễ hội Lồng Tồng - nét văn hóa đặc sắc của người Tày vùng cao Lào Cai

Lễ hội Lồng Tồng - nét văn hóa đặc sắc của người Tày vùng cao Lào Cai

Vào mỗi dịp đầu năm mới, đồng bào các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Tày trong tỉnh Lào Cai lại nô nức, phấn khởi tham gia Lễ hội Lồng Tồng hay còn gọi Hội xuống đồng. Đây là lễ hội độc đáo của người Tày, mang theo thông điệp cầu cho quốc thái, dân an, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Đồng bào Cao Lan, Phú Thọ tưng bừng mở hội xuống đồng 2026

Đồng bào Cao Lan, Phú Thọ tưng bừng mở hội xuống đồng 2026

Trong khuôn khổ chương trình “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc” năm 2026, ngày 28/2, đồng bào dân tộc Cao Lan (Phú Thọ) đã tổ chức Lễ hội xuống đồng, hay còn gọi là Lễ hội Lồng tồng, một nghi lễ truyền thống mang đậm giá trị tâm linh và văn hóa lâu đời.

Đắp chăn 'săn' cá suối: Nghi thức tâm linh đặc biệt của đồng bào Co

Đắp chăn 'săn' cá suối: Nghi thức tâm linh đặc biệt của đồng bào Co

Lần đầu tiên, xã vùng cao Thanh Bồng (Quảng Ngãi) tái hiện phong tục Đắp chăn (hay còn gọi là Hoi P’hiết Xol) - một nghi thức đắp đập, ngăn dòng suối để bắt cá của đồng bào Co với quy mô lớn chưa từng có. Đây không chỉ là hoạt động lao động sản xuất đơn thuần mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, có sức ảnh hưởng to lớn trong đời sống sinh hoạt của cộng đồng người dân địa phương.

Múa Chằn - vũ điệu sử thi độc đáo của người Khmer

Múa Chằn - vũ điệu sử thi độc đáo của người Khmer

Múa chằn, còn gọi là Rôbăm Yeak Roăm, là một hình thức sân khấu hóa dựa trên sử thi Riêm Kê, là một loại hình vũ kịch dân gian độc đáo của đồng bào dân tộc Khmer tại Nam Bộ. Không chỉ là giải trí, múa Chằn còn mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu, cầu mong bình an và may mắn cho phum, sóc, thường được tổ chức tại các ngôi chùa Khmer vào các dịp lễ lớn.

Chia sẻ yêu thương, hòa bình và đoàn kết trong tháng Ramadan

Chia sẻ yêu thương, hòa bình và đoàn kết trong tháng Ramadan

Những ngày Tết Bính Ngọ 2026, về làng Chăm ở xã Châu Phong (xã Châu Phong, tỉnh An Giang), dọc hai bên đường rợp một màu đỏ tươi mới cờ Đảng, cờ Tổ quốc. Năm nay, Tết gần như trùng với lịch Tháng ăn chay Ramadan năm 2026 - Hồi lịch 1447 của đồng bào theo đạo Hồi Islam. Đây là thời điểm quan trọng, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với mỗi tín đồ Hồi giáo và đời sống văn hóa tinh thần chung của cộng đồng.

Hấp dẫn ẩm thực Xứ Lạng

Hấp dẫn ẩm thực Xứ Lạng

Lạng Sơn, vùng đất địa đầu của Tổ quốc không chỉ nổi tiếng về sự nhộn nhịp, sầm uất trong kinh doanh thương mại, mà còn là nơi được biết đến với phong cảnh hùng vĩ, nên thơ và ẩm thực độc đáo.

Giữ nếp Tết Mường giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữ nếp Tết Mường giữa đại ngàn Tây Nguyên

Thôn Hào Lý, xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi có 145 hộ dân với 602 nhân khẩu; trong đó có 90% là người dân tộc Mường từ tỉnh Hòa Bình vào làm ăn, sinh sống từ năm 1991. Trải qua nhiều thăng trầm, khó khăn, vất vả, đến nay, đời sống của người dân tại đây đã dần ổn định, phát triển. Trong nhiều năm qua, những nét văn hóa độc đáo trong ngày Tết Nguyên đán cổ truyền của người Mường luôn được bà con nhân dân thôn Hào Lý bảo tồn, giữ gìn, tạo nên một vẻ đẹp văn hóa đặc trưng trong những ngày Tết ở xã biên giới Sa Loong.

Tết Ramưvan - Mùa báo hiếu và những cuộc đoàn viên

Tết Ramưvan - Mùa báo hiếu và những cuộc đoàn viên

Hòa chung niềm vui đón Xuân mới Bính Ngọ 2026, trong ba ngày 16, 17 và 18/2, Tết cổ truyền Ramưvan của đồng bào Chăm Hồi giáo Bàni và Hồi giáo Islam ở tỉnh Khánh Hòa cũng diễn ra đồng thời, tạo thêm không khí vui tươi, phấn khởi đón năm mới; qua đó cùng chung tay xây dựng quê hương, góp sức đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Xuân nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc

Xuân nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc

Xã Đất Mũi là đơn vị hành chính cuối cùng ở cực Nam Tổ quốc, cách trung tâm tỉnh Cà Mau hơn 110 km. Người dân nơi đây sinh sống chủ yếu bằng nghề nuôi trồng và khai thác thủy hải sản. Mùa xuân ở vùng đất này không chỉ có sắc mai vàng mà còn mang theo hương vị mặn mòi của biển cả, mùi thơm của những mẻ cá khô và niềm hy vọng mãnh liệt về sự khởi sắc của quê hương.

Ngọt ngào hương vị Tết miền Tây

Ngọt ngào hương vị Tết miền Tây

Miền Tây miệt vườn từ lâu đã được thiên nhiên ưu đãi với hệ thống sông ngòi chằng chịt, ruộng vườn bạt ngàn, sản vật phong phú. Ở đó, cư dân đã hình thành nên một không gian văn hóa đặc trưng, trong đó Tết Nguyên đán là một nét chấm phá thấm đẫm chất miền Tây sông nước.

Giữ hồn Tết qua cặp bánh phu thê Đình Bảng

Giữ hồn Tết qua cặp bánh phu thê Đình Bảng

Những ngày cuối năm, khi gió bấc se sắt thổi, khi những mái ngói rêu phong quanh đền Đô trầm mặc trong làn sương mỏng, làng nghề bánh phu thê Đình Bảng (nay thuộc phường Từ Sơn, Bắc Ninh) lại bừng lên nhịp điệu riêng của mùa Xuân. Tết ở vùng đất Kinh Bắc không chỉ hiện diện trong sắc đào phai trước hiên nhà, trong không khí rộn ràng chợ Tết, mà còn lan tỏa từ những gian bếp đỏ lửa, nơi những mẻ bánh phu thê đang lặng lẽ tỏa hương.

Làm mới thương hiệu bánh tráng Cù lao Mây trăm tuổi

Làm mới thương hiệu bánh tráng Cù lao Mây trăm tuổi

Bánh tráng Cù lao Mây - một đặc sản nổi tiếng của làng nghề có lịch sử hơn 100 năm của xã Lục Sỹ Thành, tỉnh Vĩnh Long. Làng nghề truyền thống này hiện có 71 hộ sản xuất; trong đó, 14 hộ tham gia hợp tác xã với 2 hộ có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP. Làng nghề hoạt động quanh năm nhưng nhộn nhịp nhất vào dịp Tết Nguyên đán.

Đồng bào Khmer đón Tết với niềm vui được mùa, được giá

Đồng bào Khmer đón Tết với niềm vui được mùa, được giá

Dịp Tết Nguyên đán năm nay, nhiều hộ đồng bào Khmer trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long đón Xuân mới trong niềm vui trúng mùa, được giá khi các mô hình sản xuất nông nghiệp phát huy hiệu quả, năng suất và giá bán đều tăng so với cùng kỳ năm trước.

Nghề dệt của người La Chí - Giá trị di sản trong đời sống cộng đồng

Nghề dệt của người La Chí - Giá trị di sản trong đời sống cộng đồng

Giữa những bản làng vùng cao của xã Xuân Giang và xã Bản Máy, nơi cộng đồng người La Chí sinh sống lâu đời, nghề dệt truyền thống vẫn được duy trì như một phần tất yếu của đời sống văn hóa. Không ồn ào, không phô trương, nghề dệt tồn tại bền bỉ qua nhiều thế hệ, gắn với quan niệm sống, chuẩn mực đạo đức và bản sắc tộc người.

Đồng bào Dao giữ gìn nét đẹp văn hóa đón Tết truyền thống

Đồng bào Dao giữ gìn nét đẹp văn hóa đón Tết truyền thống

Tết của người Dao ở phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ thường diễn ra vào đầu tháng 12 âm lịch kéo dài đến Tết Nguyên đán với nét đẹp văn hóa dân gian độc đáo và giàu bản sắc, phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần, tín ngưỡng, phong tục tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ.