Độc đáo nghệ thuật đan mâm của đồng bào Hà Nhì

Xã Y Tý (huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai) không chỉ được thiên nhiên ban tặng cảnh sắc hùng vĩ thơ mộng mà còn mang đậm văn hóa bản sắc của dân tộc Hà Nhì. Đặc biệt, nghệ thuật đan mâm với những kỹ thuật tinh xảo là một trong nét văn hóa đặc sắc được đồng bào Hà Nhì giữ gìn, bảo tồn nghề truyền thống của cha ông.

Mỗi gia đình người Hà Nhì trên mảnh đất Y Tý đều có ít nhất một chiếc mâm cơm truyền thống. Bởi lẽ, mâm cơm của người Hà Nhì là biểu tượng cho đất trời, sự viên mãn, sung túc và sum vầy.

IMG_5844.jpg
Để có sản phẩm một chiếc mâm tốt, khâu chọn nguyên liệu đóng vai trò rất quan trọng để mâm được bền và đẹp. Ảnh: Hải Ly

Ông Ly Giờ Lúy, 67 tuổi, người Hà Nhì ở thôn Choản Thèn là một trong số ít người còn biết nghệ thuật đan lát truyền thống ở Y Tý. Ông chia sẻ: Chiếc mâm là một trong những vật dụng quen thuộc đối với ông từ thuở nhỏ và là vật dụng quen thuộc trong từng nếp nhà người Hà Nhì.

IMG_5858.jpg
Từ những nguyên liệu được chọn lựa, bằng bàn tay khéo léo, đồng bào Hà Nhì tạo hình từng bộ phận của mâm. Ảnh: Hải Ly

Để hoàn thiện được một chiếc mâm truyền thống phải trải qua nhiều công đoạn. Công đoạn đầu tiên là chuẩn bị nguyên liệu. Nguyên liệu làm ra một chiếc mâm đều từ thiên nhiên như: tre, trúc, mây, giang, vầu,... Khâu chọn nguyên liệu phải kỹ lưỡng. Nguyên liệu thường lấy vào cuối tháng vì thời điểm đó cây sẽ róc nước và tránh được mối mọt.

IMG_5872.jpg
Các chi tiết của mâm phải được làm thật cẩn thận để có thể ghép khớp lại với nhau. Ảnh: Hải Ly

Mỗi chiếc mâm sẽ được đan rời các bộ phận. Đầu tiên là dựng khung, đan chân đế và vành mâm, cuối cùng là mặt mâm. Các bộ phận đã đan xong sẽ được ghép lại bằng một sợi mây để hoàn thiện sản phẩm.

IMG_5882.jpg
Phần vành mâm được làm tỷ mẩn, đôi tay người thợ phải liên tục thắt thật chặt các nút đan. Ảnh: Hải Ly

Kỹ thuật đan của người Hà Nhì cũng vô cùng đa dạng: ô vuông, ngang, dọc, đan bắt chéo… Phần vành mâm bên trong được luồn trúc, bên ngoài là mây. Trong quá trình làm, đôi tay phải liên tục thắt thật chặt các nút đan.

Ông Lúy cho biết: “Phần đan khó nhất là phần mặt mâm (bàn mâm). Nếu không cẩn thận thì không thể ghép kín bàn mâm với chân mâm được. Điều này đòi hỏi người đan phải thật khéo tay, đan vòng của chân và mâm đều nhau mới khớp được. Bàn mâm phải đan 3 lớp. Trước khi đan phải chuốt nan mai, trúc và dây mây thật bóng thì mâm mới đẹp”.

IMG_5856.jpg
Ông Ly Giờ Lúy đang tiến hành đan mâm và dạy lại cho thế hệ trẻ. Ảnh: Hải Ly

Để hoàn thành một chiếc mâm, người đan thành thạo như ông Ly Giờ Lúy phải mất chục ngày công đan liên tục, chưa kể thời gian chuẩn bị vật liệu.

Mâm mây khi đan xong được gác lên gác bếp hong khói, bồ hóng, khoác lên mình một lớp sơn màu thời gian. Lớp sơn ấy cũng chính là lớp bảo vệ giúp mâm không bị mối mọt và dùng bền hơn. Hiện tại, giá bán mỗi chiếc mâm từ 2,5 triệu đồng - 3 triệu đồng, tùy kích thước.

IMG_5884.jpg
Để hoàn thành một chiếc mâm, người đan thành thạo sẽ mất khá nhiều thời gian và công sức. Ảnh: Hải Ly

Chiếc mâm cơm không chỉ đơn giản chỉ là vật dụng hàng ngày trong gia đình người Hà Nhì, mà còn là vật dụng để đồ lễ, cúng tế trong những nghi lễ truyền thống như lễ hội “Khô Già Già”, nghi lễ tết “Gạ Tho Tho”, tết “Gạ Ma Do” và những nghi lễ truyền thống khác.

IMG_5892.jpg
Sau khi hoàn thành, mâm sẽ được treo trên gác bếp hong khói và bồ hóng để cho bóng đẹp và không bị mọt. Ảnh: Hải Ly

Chiếc mâm của đồng bào Hà Nhì giống như một tác phẩm nghệ thuật bởi sự khéo léo, tinh tế, tỉ mỉ trong từng họa tiết, hoa văn đẹp mắt và được tạo bằng kỹ thuật đan tay vô cùng tinh xảo.

IMG_5851.jpg
Ngoài chiếc mâm truyền thống, đồng bào Hà Nhì ở Y Tý còn đan lát các vật dụng gia đình từ mây tre để sử dụng và phục vụ du lịch. Ảnh: Hải Ly

Tuy nhiên, hiện nay số người biết đan mâm ở Y Tý còn rất ít, ông Ly Giờ Lúy trăn trở về vấn đề truyền nghề cho lớp trẻ để các giá trị truyền thống của cha ông được lưu giữ ngàn đời, không bị thất truyền. Ông Lúy chia sẻ: “Hiện tại ở xã chỉ còn 4 người biết đan thành thạo các vật dụng truyền thống. Đan lát là đặc trưng của dân tộc, tôi cũng muốn nghề này được phát triển thêm. Nhưng hiện tại, con cháu đi học, đi làm hết nên việc truyền lại nghề rất khó khăn”.

Hải Ly

(Báo ảnh Dân tộc và Miền núi)

Có thể bạn quan tâm

'Thắp sáng' bản Ca Dong bằng lời Bác dạy

'Thắp sáng' bản Ca Dong bằng lời Bác dạy

Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, nhiều cá nhân đã âm thầm cống hiến, lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc trong cộng đồng. Tại xã vùng cao Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi, cựu chiến binh Nguyễn Quang Thế (thường được đồng bào mến thương gọi bằng cái tên “anh Thế 76”) là một tấm gương sáng như thế. Hơn 15 năm qua, anh đã kiên trì hành trình kết nối yêu thương, đồng hành cùng đồng bào Ca Dong vượt qua gian khó, ổn định cuộc sống.

Người có uy tín góp sức đổi thay vùng đồng bào Khmer

Người có uy tín góp sức đổi thay vùng đồng bào Khmer

Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, những người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc Khmer tại Vĩnh Long đang ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt ở cơ sở.

Hành trình đưa văn hóa Thái ra khỏi bản làng

Hành trình đưa văn hóa Thái ra khỏi bản làng

Rời bản làng ra phố thị, nhiều người trẻ mang theo cả ký ức văn hóa nhưng không phải ai cũng biết cách giữ gìn. Giữa lòng Hà Nội đông đúc, chị Cầm Cẩm Thơ, hiện đang công tác tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, đã chọn cách lặng lẽ nhưng bền bỉ để kết nối cộng đồng lan tỏa văn hóa Thái cho thế hệ trẻ.

Người giữ hồn Thái giữa bản làng đổi thay

Người giữ hồn Thái giữa bản làng đổi thay

Giữa nhịp sống hiện đại đang cuốn theo sự đổi thay mạnh mẽ ở vùng cao, vẫn có những người lặng lẽ gìn giữ các giá trị văn hoá dân tộc, với mong muốn bảo tồn và phát huy cho những thế hệ sau này.

Nghệ nhân ưu tú Hù Thị Xuân: Người giữ hồn văn hóa Si La

Nghệ nhân ưu tú Hù Thị Xuân: Người giữ hồn văn hóa Si La

Giữa núi rừng biên viễn Tây Bắc, có một người phụ nữ lặng lẽ dành gần cả cuộc đời để giữ lại tiếng nói, câu hát và ký ức của dân tộc mình. Đó là Nghệ nhân ưu tú Hù Thị Xuân (sinh năm 1951, người dân tộc Si La, xã Bum Tở, tỉnh Lai Châu).

Người già làng tận tụy vì buôn làng

Người già làng tận tụy vì buôn làng

Buôn Kơ Nia 4, xã Ea Nuôl, tỉnh Đắk Lắk, có một người già làng đã trở thành điểm tựa tinh thần của bà con suốt nhiều năm qua. Ở tuổi gần 80, già làng Y Hơ Êban vẫn lặng lẽ góp sức giữ gìn bình yên, vun đắp cuộc sống no ấm cho buôn làng.

'Bóng cây kơ-nia' của dân bản

'Bóng cây kơ-nia' của dân bản

Ở buôn Kơ Nia 4, xã Ea Nuôl, tỉnh Đắk Lắk, già làng Y Hơ Êban (sinh năm 1947) từ lâu đã trở thành điểm tựa tinh thần của bà con nơi đây. Với uy tín và trách nhiệm, già làng Y Hơ Êban lặng lẽ góp phần giữ gìn bình yên, mang lại cuộc sống ổn định, no ấm cho buôn làng.

Nữ bí thư chi bộ hết lòng vì dân

Nữ bí thư chi bộ hết lòng vì dân

Xác định rõ vai trò, trách nhiệm của người Bí thư chi bộ, những năm qua, chị Đặng Thị Thu, Bí thư chi bộ thôn Chanh Yên, xã Thác Bà, tỉnh Lào Cai luôn gương mẫu đi đầu, trách nhiệm, tận tụy trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân, được nhân dân tin yêu.

Cô giáo khiếm thính và hành trình 'thắp lửa' hy vọng

Cô giáo khiếm thính và hành trình 'thắp lửa' hy vọng

Tại Trung tâm nuôi dạy trẻ khuyết tật Võ Hồng Sơn (xã Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi), có một lớp học rất đặc biệt, nơi những thanh âm của cuộc sống được thay thế bằng những cử chỉ yêu thương và sự tập trung cao độ. Ở đó, cô giáo trợ giảng Nguyễn Thị Kim Ngân đang miệt mài "gieo" những hạt giống hy vọng cho những số phận kém may mắn, giúp các em tin rằng khiếm khuyết không phải là dấu chấm hết, mà là điểm bắt đầu của một hành trình nỗ lực khác biệt.

Thứ trưởng Thuỷ kỳ vọng hội nghị sẽ nhận được nhiều ý kiến tâm huyết.

Tuyên dương 66 già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu

Ngày 17/4, tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác văn hóa dân tộc năm 2026 và định hướng giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định tuyên dương 66 già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín tiêu biểu trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số...

"Vườn lan Thạch Hoa" của nữ nông dân sản xuất giỏi người Khmer

"Vườn lan Thạch Hoa" của nữ nông dân sản xuất giỏi người Khmer

Không chỉ dừng lại ở việc tận dụng hiệu quả quỹ đất nông nghiệp, nhiều mô hình trồng lan tại xã Minh Hòa, TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất giá trị cao, kết hợp giữa nông nghiệp, nghệ thuật và thương mại điện tử. Điển hình là mô hình trồng hoa lan của chị Thạch Thị Kim Hoa với quy mô 2 ha, tạo công ăn việc làm cho hàng chục lao động.

Tinh thần dám nghĩ, dám làm và khát vọng cống hiến của nữ đại biểu trẻ nhất Quốc hội khóa XVI

Tinh thần dám nghĩ, dám làm và khát vọng cống hiến của nữ đại biểu trẻ nhất Quốc hội khóa XVI

Ở tuổi 24, cô giáo Lo Thị Bảo Vy, giáo viên Trường Tiểu học Quỳnh Lập A, phường Tân Mai, Nghệ An không chỉ là đại biểu Quốc hội đầu tiên của dân tộc Ơ Đu - một trong những dân tộc thiểu số đặc biệt ít người tại Việt Nam, mà còn là đại biểu trẻ nhất trúng cử Quốc hội khóa XVI.

Hành trình 'viết lại' cuộc đời cho cây nấm rơm

Hành trình 'viết lại' cuộc đời cho cây nấm rơm

Rời phố về quê, chị Nguyễn Hoàng Ngọc Yến (xã Bình Hòa, An Giang) đã chọn cây nấm rơm làm điểm tựa để hiện thực hóa khát vọng nâng tầm nông sản địa phương qua dòng bánh phồng độc đáo. Bằng tư duy đổi mới và tinh thần “khởi nghiệp xanh”, chị Yến không chỉ khẳng định thương hiệu bánh phồng nấm rơm bằng những giải thưởng uy tín mà còn mở ra cánh cửa xuất khẩu cho nông sản quê hương, trở thành điểm sáng trong phong trào khởi nghiệp nông thôn hiện nay.

​Lớp học đêm trên đỉnh Piêng Vai

​Lớp học đêm trên đỉnh Piêng Vai

Khi màn đêm buông xuống trên đỉnh Piêng Vai, xã Mỹ Lý, Nghệ An, giữa núi rừng tĩnh lặng, vẫn có một lớp học sáng đèn. Nơi ấy, con chữ được thắp lên từ sự tận tụy của thầy giáo Lương Thanh Hưng, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Mỹ Lý 1, người đã gắn bó cả đời với vùng biên giới xa xôi.

Người lính trẻ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc

Người lính trẻ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc

Tại các khu vực cửa khẩu, những người lính mang quân hàm xanh không chỉ thực hiện nhiệm vụ kiểm soát, quản lý xuất nhập cảnh, mà còn trực tiếp đấu tranh với các loại tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự khu vực cửa khẩu.

Ngày Thể thao Việt Nam 27/3: Niềm tự hào của làng võ Điện Biên

Ngày Thể thao Việt Nam 27/3: Niềm tự hào của làng võ Điện Biên

Bước vào nghiệp võ khi 14 tuổi và sau gần 12 năm học tập, rèn luyện, thi đấu, vận động viên người dân tộc Thái Lò Văn Biển (quê xã Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên) đã giành được hơn 30 huy chương các loại trên mọi đấu trường trong nước và khu vực. Không chỉ là niềm tự hào của làng võ thuật địa phương, Biển còn là tuyển thủ quốc gia đầu tiên của tỉnh Điện Biên giành Huy chương Vàng tại đấu trường SEA Games và được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen do có thành tích thi đấu xuất sắc tại giải đấu này.

Người cán bộ trẻ 'thắp lửa ước mơ' nơi miền biên viễn

Người cán bộ trẻ 'thắp lửa ước mơ' nơi miền biên viễn

Ở miền biên viễn của tỉnh Cao Bằng, những người lính mang quân hàm xanh vẫn ngày đêm bám bản, bám dân, lặng thầm góp sức giữ bình yên nơi tuyến đầu. Tại Đồn Biên phòng Đàm Thủy (Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng), Trung úy Hoàng Trung Kiên (sinh năm 2002), Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, là một trong những cán bộ trẻ tiêu biểu, được cấp ủy, chính quyền và nhân dân tin yêu bởi sự tận tụy, trách nhiệm trong công việc, cũng như những việc làm cụ thể vì nhân dân khu vực biên giới.

Già làng, người có uy tín làm cầu nối trong tuyên truyền bầu cử

Già làng, người có uy tín làm cầu nối trong tuyên truyền bầu cử

Từ những ngày đầu triển khai công tác tuyên truyền bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, đội ngũ già làng, người có uy tín ở tỉnh Đồng Nai đã phát huy vai trò là "cầu nối" quan trọng, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình thông qua lá phiếu cử tri. Không chỉ dừng lại ở việc vận động, già làng, người có uy tín tin tưởng và gửi trọn niềm tin vào phẩm chất và năng lực của các ứng cử viên trong nhiệm kỳ bầu cử này.

Vợ chồng bác sĩ người Mông cùng gieo sự sống giữa đại ngàn

Vợ chồng bác sĩ người Mông cùng gieo sự sống giữa đại ngàn

Vượt qua những hủ tục lạc hậu và sự khắc nghiệt của thiên nhiên vùng biên viễn, vợ chồng bác sĩ người Mông Lầu Bá Hùa (cán bộ y tế Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh) và Hờ Y Chùa (Trung tâm Y tế Kỳ Sơn) đã viết nên một câu chuyện đầy cảm hứng về nghị lực và y đức. Không chọn phồn hoa đô hội, họ tình nguyện ở lại nơi gian khó nhất, coi sự sống của đồng bào là lẽ sống của chính mình, trở thành những "lá chắn" vững chãi bảo vệ sức khỏe nhân dân nơi cửa ngõ biên cương.

Ươm 'hạt giống đỏ' giữa đại ngàn Tây Nguyên

Ươm 'hạt giống đỏ' giữa đại ngàn Tây Nguyên

Xuân mới về trên khắp buôn làng Tây Nguyên. Trong sắc mai vàng và âm vang cồng chiêng rộn rã, niềm vui của đồng bào các dân tộc tỉnh Đắk Lắk càng thêm trọn vẹn khi nhiều quần chúng ưu tú được đứng vào hàng ngũ của Đảng. Những đảng viên trẻ là người dân tộc thiểu số đang từng ngày khẳng định vai trò tiên phong, góp sức xây dựng buôn làng ngày càng phát triển.

Tết hạnh phúc của 'con nuôi Công an xã'

Tết hạnh phúc của 'con nuôi Công an xã'

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, không khí Xuân dường như ấm áp hơn tại buôn Tul B, xã Ea Wer, tỉnh Đắk Lắk. Với các em nhỏ là “con nuôi Công an xã”, Tết năm nay không chỉ có bánh kẹo, quần áo mới mà còn trọn vẹn yêu thương từ những “người bố đặc biệt” cán bộ, chiến sĩ Công an xã Ea Wer.

Bổ sung nguồn lực trẻ cho Đảng nơi vùng cao, biên giới

Bổ sung nguồn lực trẻ cho Đảng nơi vùng cao, biên giới

Xác định tổ chức cơ sở đảng và đội ngũ đảng viên là hạt nhân chính trị ở cơ sở, Đảng bộ tỉnh Lào Cai chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên; trong đó phát triển đảng viên trẻ năng động, tiêu biểu người dân tộc thiểu số, góp phần quan trọng bổ sung nguồn lực mới cho Đảng.

Nam kỹ sư bền bỉ đổi mới vì hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững

Nam kỹ sư bền bỉ đổi mới vì hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững

Trong phong trào thi đua yêu nước của công nhân, lao động tỉnh Thái Nguyên, nhiều tấm gương điển hình đã và đang lan tỏa mạnh mẽ tinh thần lao động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, bền bỉ theo đuổi hành trình cải tiến kỹ thuật, đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và địa phương.

Truyền lửa thể thao truyền thống của người Mường

Truyền lửa thể thao truyền thống của người Mường

Thấm nhuần lời dạy của Bác: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công”, anh Bùi Văn Miệt (49 tuổi, dân tộc Mường) tại xã Tân Lợi (Đồng Nai) là tấm gương sáng trong việc giữ gìn và truyền lửa các môn thể thao dân tộc.

Bác sĩ của đồng bào vùng biên

Bác sĩ của đồng bào vùng biên

Tại vùng biên giới tỉnh Đồng Nai, bác sĩ Bùi Thị Thu Liễu (51 tuổi, Trưởng Trạm Y tế xã Hưng Phước) thầm lặng cống hiến, dốc hết nhiệt huyết, tình yêu nghề để chăm sóc sức khỏe nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là tấm gương điển hình tiên tiến giai đoạn 2020-2025 được ngành Y tế tỉnh Đồng Nai vinh danh.

Thanh niên dân tộc thiểu số Gia Lai sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với Tổ quốc

Thanh niên dân tộc thiểu số Gia Lai sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với Tổ quốc

Công tác chuẩn bị cho đợt tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ năm 2026 tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Gia Lai đang được triển khai nghiêm túc, trách nhiệm. Nhiều thanh niên đã chủ động viết đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ, thể hiện tinh thần xung kích, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với Tổ quốc.